R A T I 0. 129 



difficile, gravius etiam quara alias ac difficilius reddant. Quae omnia si 

 quis animo perpenderit, baud facile me affirmantem, moestum ac treme- 

 bundum me hanc cathedram adscendisse , dissimulationis vel affectatae et 

 fucatae modestiae accusaverit. 



Nee desunt tamen , quae ad animum demissum erigendum , quin etiam 

 dulci quodam laetitiae sensu perfundendum , egregiam vim habeant. Quaru- 

 quam enirn omni disciplinae, si qua ad Theologiae studia pertinet, per- 

 multum utilitatis atque emolument! inesse intelligo, ea tamen, quae in 

 Religionis et Societatis Christianae Historia cognoscenda, enarranda, tra- 

 ctanda versatur, eximia quadam laude atque industria digna mihi videtur ; 

 si illam saltern Historiae tractandae viam sequaris, quae minime nuda ac 

 tersa enarratione absolvitur, sed quae etiam magnos rerurn flexus ac mu- 

 tationes sequitur et considerat , eorumque caussas atque effectus exponit ; 

 verbo dicam : illam Historiae tractandae rationem , quae vere Pragma- 

 tica dici potest, quae Polybium patrem atque auctorem habuit, quam e 

 Brittannis maxime ROBERTSONUS et GIBBONUS , e Germanis HEEBENIUS , 

 PLANCKIUS, ut alios mittam, aequalibus suis commendarunt , cuiusque in 

 hac nostra patria HEUSDIUS ille vester, et genuinus ac germanus eius 

 discipulus ROYAARDSIUS felicissimi fuere cultores. Hie nimirum Historiae 

 ita tractatae est fructus longe uberrimus, quo nihil dulcius, nihil iucundius, 

 nihil utilius excogitari potest, ut non solum hominem ipsurn in scena pro- 

 deuntem atque agentem videamus, sed sapientissimi Dei Moderatoris 

 Christique Regis gubernationem veluti in speculum inflientes, summa ve- 

 neratione atque admiratione abripiamur; unde sequitur, ilium qui tantarum 

 rerum cognitionem discipulis suis impertiat in quo BORGERUS summum 

 Historici munus posuit iure meritoque administrum dici ac veluti prae- 

 conem Providentiae divinae. Quidni igitur laeter, A. A! eiusdem Provi- 

 dentiae numine ac singulari Dei erga me favore mihi contigisse, ut in hac 

 disciplinarum parte et regione, quam semper in deliciis habuerim, totus 

 degere, totus versari possim, vitaeque tabernaculum collocare mihi liceat. 



Quod quum dico , nolite putare de altera demandatae mihi provinciae 

 parte minus honorifice a me iudicari, vel me eorum probare iniquita- 

 tem, qui vel Exegesin, vel Dogmaticam vel Historiam tanquam^ Theolo- 

 giae reginam laudibus extollunt, sed Theologiam Moralem vel Ethicen 



17 



