132 B. T E R H A A R 



conderet, quae iure meritoque Regnum Coelorum audit, pro singular! ac plane 

 divino, quo humanum genus est amplexus amore, hoc morale ac sublime 

 fuisse consilium : ut cunctos homines , quotquot ipsi nomen darent ac fidem 

 haberent , morte sua redemtos atque a teterrimo servitutis iugo liberatos , 

 ad novam mentem animunique informaret , in veram libertatem , in sui 

 Deique similitudinem eveheret, eosque aeternae felicitatis redderet partici- 

 pes. Quicuuque autem Theologiae Moralis studii amore imbutus ad 

 Historiam Ecclesiasticara accedat, baud dubie id imprimis aget, ut bene 

 indaget: quatenus Societas Christiana per varios temporum casus ac vicis- 

 situdines huic morali et sublimi IESXJ consilio satisfecerit. Et sane Religio- 

 nis Christianae moralem vel, si vis, practicam indolem omni fere tempore 

 conspicuam fuisse, saltern numquam prorsus latuisse, Historia teste, 

 eademque duce , satis luculenter nobis apparebit. 



In memoriam revocate, quaeso, A. A! primi aevi CHRISTI sectatores, 

 a foedissima, quae ubique terrarum invaserat, morum depravatione immu- 

 nes, sanctitate, fraterno amore, omni virtutum genere conspicuos! Et 

 quorsurn oculos convertatis pulcherrima pietatis , virtutis , constantiae , ne 

 dirissimis quidem suppliciis fractae vel labefactatae , vobis proposita vide- 

 bitis exempla. Quid POLYCARPUM , quid sacrum Martyrum agrnen dicam, 

 qui, etsi baud pauci eorum perperam virtutis culmen in martyrii laude 

 posuerint ad pyram et crucem usque CHRISTI amore incensi atque in- 

 nammati vita ac morte se non solum CHRISTI sectatores sed etiam irnita- 

 tores praestiterunt ? Quid AMBROSIUM, AUGTJSTINUM, GREGORIOS, CHRY- 

 SOSTOMUM memorem, intaminatis fulgentia honoribus Ecclesiae lumina, 

 quorum nomina etiamnum per omnium ora volitant? Quid BERNARDUM 

 ilium Clarevattensem , qui, monachicae licet virtutis studiosior,"tam vere 

 pium se vita ac scriptis probavit, ut vel hunc vel neminem sanctorum co- 

 rona, qua eum ornavit Ecclesia, dignum iudicemus. Quid Valdenses pris- 

 corum Christianorum imaginem vita et moribus ad vivum referentes, ut 

 probem qualis et quanta, medio etiam aevo, ad excolendos mores, ad 

 ipsum animum humanum emendandum religionis Christiauae fuerit vis et 

 efficacitas? Quid? quod et hanc in ipsis sectis, quae Haereticorum vel 

 Schismaticorum nomine tanquam atro carbone in Historia notatae sunt 

 Montanistas , Donatistas , Albigenses dico non agnoscere non possumus ; 



