136 B. TER H A A R 



Si, hisce enucleatis, satis constat de Theologiae Moralis studio ad Hi- 

 storiam Ecclesiasticara bene tractandam atque adhibendam usu et fructi- 

 bus spem prae me ferre licet, A! A! fore ut vos et nunc assentientes 

 habeam asseverans atque efficere conans: //Historiae Ecclesiasticae studium 

 ad doctrinam morum bene explicandam et rite aestimandam esse effica- 

 cissimum." Profecto et hie satis latus huic orationi se ostendit campus. 

 Ne. tamen ia illo perlustrando vestra attentione, benignius mibi con- 

 cessa, abuti videar, brevitati studebo. 



Quanti Historian! eiusque usum et fructus in Theologicis fecerit 

 ROYAARDSIUS , cum omnis eius institutio optime declaravit , tuna ipse in 

 Oratione ilia, quam dinaidiato saeculo in finem vergente habuit, ex hac 

 ipsa Cathedra elocutus est. Meministis ilium Historiae dignitatem vindi- 

 cantem atque eius vituperatoribus his respondere verbis : // Audio , at quae 

 reponam plura habeo ; unum illud regero : absque Historiae ope nullam 

 facile disciplinam recte pertractari. Historia facem praefert singulis sarie 

 disciplinis Theologicis ; illius nisi auxilium imploremus , nulla rite excolatur 

 Theologia vere liberalis. Haec illustrat omnem ilium orbem Theologicum. 

 Haec cavendum docet ab erroribus, quibus indulgent dogmatisantes et 

 philosophantes contemplando. Haec in iustam nos ducit viam. Haec 

 hodierna et futura a praeteritis divelli non posse, quippe e seminibus antea 

 sparsis fructus esse ortos, quos hodie aniniadvertimus , serio monet." 

 Ita ROYAARDSIUS. Et quod vir ille egregius de Theologia Historica, 

 ex omnuim consensu, penes quos hac de re iudiciurn est, vere dixit, 

 id de Historiae in morum doctrina explicanda atque illustranda nmlti- 

 plice et vario usu verissirne praedicari posse arbitror; ut hide appareat, 

 quomodo notiones morales, quae humanae naturae divinitus sunt inditae, 

 pro varia temporum et populorum indole sese formaverint, in matu- 

 ritatem magis magisque adoleverint, donee religionis Christianae ope 

 perfectionis veluti cuhnen attingerent. Quod cum bene perspicerent 

 WETTIUS , SCUWARZIUS , alii , in hac disciplina exponenda Historicam 

 praesertim viam et rationem esse ineundam exemplo suo probarunt, aliis- 

 que commendarunt. 



Uti autem aliarum Religionum cognitio egregie eo valet, ut praeclara 

 Euangelii indoles et plane singularis Christianae Ethices praestantia sole 



