REDE VOER ING. 251 



land onzer geboorte even billijk en prijzenswaardig zijn, als het bezef van 

 persoonlijke zelfstandigheid en liefde tot de onzen ; en dat zij , zoo min 

 als deze, verward mogen worden met eigenbaat en eigenmiu. Zelfstandig 

 te blijven en toch zijn teederen samenhang met anderen te gevoelen, en 

 door warme en waarachtige deelneming in al wat hen betreft te uiten , 

 ziedaar wat het beginsel van ieder volk gelijk van ieder mensch moet zijn, 

 en wat him door hun verstand niet minder wordt voorgeschreven , dan 

 zij er door hun hart toe worden geprikkeld. Of is het niet de groote les, 

 ons door de geschiedenis der laatste zestig jaren vooral gepredikt, die van 

 aansluiting , samenwerking , en vereeniging ; die der inspanning aller ver- 

 eende krachten tot ee'n gemeenschappelijk doel, waardoor alleen iets groots 

 en blijvends kan worden bewerkt en tot stand gebracht? Er is een tijd 

 geweest, en veel zijn er ook thans misschien nog, die hem niet voorbij 

 wanen . waarin zoowel de verschillende enkele leden der menschelijke 

 maatschappij , als ook de grootere afdeelingen door verschillende van genen 

 gevormd; waarin verschillende maatschappelijke lichamen en standen in 

 den waan verkeerden , dat zij hunne eigene belangen niet beter konden 

 behartigen, dan door die van ieder ander zooveel mogelijk tegen te werken 

 en te verhinderen. Allengs komt men gelukkig van dergelijken dwaasheid, 

 vooral in het dagelijksche leven, meer en nicer terug; maar op het groote 

 wereldtooneel , in het onderling verkeer der volken , blijft men , bij alien 

 vooruitgang die ook hier niet te miskennen valt, nog maar al te vaak bij 

 die jammerlijke verouderde beginsels staan. Men wil nog niet genoegzaam 

 inzien, dat ook hier, met vriendschappelijke en vreedzame samenwerking 

 alleen, nuttig en tot ieders byzonder zoowel als het algemeene best, ge- 

 arbeid en gewerkt worden kan. Allengs echter zal men er ook daar wel 

 van terugkomen. //De mensch" zoo uitte zich voor weinig jaren een vre- 

 delievend Noord-Americaan , //de mensch is door een roode zee van bloed 

 gegaan; hij heeft veertig eeuwen lang door een woestenij van jammer en 

 ellende rondgedoold ; thans echter staat hij eindelijk op de spitse des bergs , 

 van waar hij de beken melks en honigs vloeyen ziet. Gelijk de avontuur- 

 lijke Spanjaart in het Wester werelddeel heeft hij met moeite de steile 

 hoogten beklornmen, die hem het uitzicht geven op de wijde uitgestrekt- 

 heid, die voor hem ligt; als de stoute Portugees is hij den vreeselijken 



32* 



