254 J. VAN VLOTEN 



te bevestigen. Wij raoeten de waardij van dat volksbestaan bezeffen, ons 

 zelf zijner waardig toonen, en, doordrongen van die waardij, onzen volks- 

 aard zelfstandig ontwikkelen , zorgen dat er niets geleends binnendringe , 

 dat hare deugdelijkheid schaden, hare gaafheid schenden kon; terwijl wij 

 toch ook weder uit den vreemde ons datgene te nutte moeten maken wat 

 ons werkelijk, overeenkomstig onzen aard, van nut kau zijn. Want wij 

 moeten ons niet maar afsluiten, ons beperkende tot datgene, wat wij een- 

 inaal zijn ; wij moeten ons , ook als volk , ontwikkelen , gelijk het de enkele 

 mensch doet; en daartoe moeten wij, als deze van zijne evenmenschen, 

 van andere volken datgene trachten te leeren en aan te nemen , wat ons 

 zelf nog ontbreken mag; maar wij moeten dat doen, zonder onzen eigen 

 aard te verzaken of te verliezen. En even als onze zelfstandigheid moeten 

 wij ook onze gewetensvrijheid handhaven ; niet daardoor alleen , dat wij 

 behouden wat wij hebben, tevreden met de begrippen door onze vaderen 

 uit overtuiging gedeeld en met him martelaarsbloed bezegeld; maar die 

 wellicht met onze overtuiging evenmin overeeustemmen , als die voorouders 

 het deden met die der kerk, die zij den moed hadden voor 't hoofd te 

 stooten en die hen vervolgde en verbrandde. Wij moeten die begrippen 

 ontwikkelen en uitbreiden. Dan toch eerst mogen wij gezegd worden hen 

 na te volgen , die niet berustten bij hetgeen hun gegeven werd , maar , 

 waar hun onderzoek hen daartoe bracht , hunne vroegere overtuiging ten 

 beste gaven , om 'eene andere , der waarheid naderbij , te gaan belijden. 



Tot zulke eene navolging echter moeten wij door hen bezield worden. 

 Het is niet genoeg, dat wij hooren of lezen, ons zien voorleggen of uiteen 

 zetten, wat het voorgeslacht heeft gearbeid en gestreden, hoe het heeft 

 geleden en volhard; willen wij het navolgen in zijn arbeid en strijd, in 

 zijn volharding onder zijn lijden, wij moeten ons bezield voelen door zijn 

 voorbeeld. Zonder bezieling is er nooit eene grootsche daad volbracht; 

 door alleen beredeneerd te handclen zal men er nimmer eene volbrengen. 

 Slechts ijver en geestdrift voor de goede zaak kan de hinderpalen doen 

 trotseeren , die der arme redeneering vaak onoverkoombaar schijnen ; en 

 het is slechts eene gewaande wijsheid, welke men hun dikwijls hoort toe- 

 kennen, die het gevaar niet durven onder de oogen zien dat men altijd 

 loopt, noch den strijd, die men altijd te voeren heeft, wanneer men iets 



