REDE VOER ING. 257 



de kleinste, ons te bespieden gegeven omstandigheden van dat leven deel- 

 nemeu, ons zelf als een tijdgenoot zoeken te gevoelen, als een dergenen 

 zelf , die wij zich voor ons zien bewegen. Wij moeten als in iedere bewe- 

 ging huns harten deelnernen , deze tot in haar eerste kiem nasporen , en , 

 zoo doende, als met ieder hunner medeleven en ons ontwikkelen. Maar 

 wij moeten daarbij , bij alle deelneming in hun lot , ons geheel vrij houden 

 van al de eenzijdigheid der verschillende hartstochten , waardoor wij hen 

 onderling verdeeld en in strijd zien. Wij moeten; even als men kinderen 

 op verkeerdelijk aangenomen gewoonten pleegt te wijzen, om hen te doen 

 zien, hoe leelijk die staan; wij moeten ons door die eenzijdigheid voelen 

 waarschuwen en afschrikken. En tot dat alles is ons thans meer dan 

 ooit te voren de gelegenheid gegeven. Het mag toch als eene gelukkige 

 kenschetsende eigenschap der geschied-vorsching en beoefening dezes tijds 

 geroemd worden, dat zij, wel verre van zich tot eene bloote herhaling te 

 bepalen van 't geen vroeger, dikwijls naar de eenzijdige zienswijs van een 

 der partijen , verhaald werd ; dat zij , verre van dat , zoowel al het vroe- 

 gere aan den toets der scherpste beoordeeling onderwerpt, als ook, door 

 de openbaarmaking en aanwending van de tot dusver meest verholen bron- 

 nen , tot de kleinste byzonderheden aan 't licht brengt , de meest geheime 

 bedoelingen openbaart. Met de lofwaardigste medewerking van regeerin- 

 gen en gezagvoerders , worden de geheimste Archieven geopend; tot in de 

 verborgenste hoeken van den moordburcht te Simancas toe , heeft het Spaan- 

 sche bewind den voetstap des geschiedvorschers geduld, zelfs om er de 

 stoffe uit op te delven, die Spanjes meest beruchten koning, in al de af- 

 zichtelijkheid van zijn deerniswaard karakter, naar zijn eigen oorspronke- 

 lijke teekening ten toon zou stellen. En gelijk het daar geschiedde , heeft 

 het , in meerder of minder mate , overal plaats en wordt er het meest doel- 

 treffend gebruik van gemaakt. Welk eene oinkeering heeft er bijv., om 

 van geene anderen te gewagen, niet op ons eigen Landsarchief plaats ge- 

 grepen, waar, onder het bestuur van een even schrander als ervaren ge- 

 leerde, de eeuwenheugende stukken, die er sedert even zoovele eeuwen 

 ongebruikt lagen, aan het licht worden gebracht en voor ieder onderzoe- 

 kend oog ontvouwd en blootgelegd. Zulk een tijd nu moeten wij ons 

 waardig toonen en ten nutte maken, moeten wij ons beijveren juist 



33 



