174 C. STAR NUMAN 



mam, natura a substantia, quae est conditio, status in quo singula ver- 

 santur. Natura vero est vis insita universis quae animata sunt. Itaque 

 natura terrae est ut herbas proferat, ignis ut ardeat. Addendum naturam 

 esse homiuis ut insita vis doctrina rectoque cultu promoveatur. Quae vis 

 si in se perfecta atque ad summum perducta sit turn denium ab ARISTO- 

 TELE natura dicitur. Duplex hie sensus accurate retinendus iureconsultis 

 est. Disciplina enim , quae in iuris natura illustranda versatur , perpetuo re- 

 spicere debet, a quo fonte et quemadmodum iura, quibus populi usi sunt 

 atque adlmc utuntur, sint orta; attendere debet ad eorum cursum cumque 

 tota populorum vita cohaerentiam : turn vero ad perfecti iuris institutorum- 

 que socialium speciem ad quam exigenda sint prudenterque emendanda 

 iura et instituta quibus gentes utuntur. Eoque magis hominis naturam 

 homo referre merito censetur , quo magis animo atque exemplo Dei imagi- 

 nem , quam solus IESUS CHRISTUS plene expressit , referat. Itaque si eo 

 inodo haec verba capiuntur vere pieque hanc sententiam iterare videniur: 

 Natura iuris explicanda nobis est eaque ab liominis natura repetenda. 

 Et haec causa est cur doctrinam de qua agimus potius naturae iuris quam 

 iuris naturalis nomine significemus. Sed alia etiam hoc loco commeino- 

 randa. Nomen enim illud ipsum ius naturale rnagnam semper peperit 

 opinionum conturbationem atque confusionem quae scientiae excolendae 

 multum nocuit. Quod nemo iureconsultus inficias ibit, cui spontc triplex 

 ista in mentem venit iuris Romani distinctio, crux ista tironum pariter 

 atque eruditissimorum adeo interpretum , quippe inter quos ne hodie qui- 

 dem de vera eius significatione constet ; quodque neminem fugiet , qui 

 historiam disciplinae ad nostra usque tempora sit persecutus. Inter Eccle- 

 siae patres ante omnes ATJGDSTINUM hie nuncupo, e scholasticis THOJIAM 

 AQUINATEM, deinde principes eos viros qui religionis Christianae sincerita- 

 tem revocare studuerunt, postea HOBBESIUM, SPINOZAM, LOCKIUM, WOL- 

 FIUM, ROSSAVIUM: denique eos qui, modo retento vocabulo, modo alio 

 adhibito , iure naturali non illud ius comprehenderunt quod a natura homi- 

 nis derivandum sit , quamvis omnes hoc sibi sumserint , sed a ratione hu- 

 mana , qualis sese in omnibus omnino hominibus ratione non omnino desti- 

 tutis, et singulis populis, et cuncto genere humano aequabili modo prodere 

 eensebatur. His igitur, //ius naturale illud erat ius quod sive in civitate 



