316 L. M U L D E R 



i 



meer kan worden geproduceerd , dat er nog oneindig meer geproduceerd 

 worden moet, wanneer de steeds in aantal toenemende bevolking niet al- 

 leen voedsel , maar ook werk vinden zal. Verder verliest hij niet uit het 

 oog, dat er nog vrij wat gewassen kunnen worden gekweekt, wier verdere 

 verwerking en toebereiding tot verschillende levensbehoeften aan vele men- 

 schen arbeid en brood verschaffen kunnen, en zelfs de inkomsten van den 

 staat vermeerderen en vergrooten. Hij weet zeer wel, dat er nog groote 

 uitgestrektheden gronds in ons vaderland aanwezig zijn , die of beter kun- 

 nen bebouwd worden dan geschiedt, of waaraan nog geene menschenhand 

 zich heeft gewaagd, met het doel om er van te trekken, wat er van te 

 verkrijgen is. 



De voortdurend toenemende armoede, die hij zich daarbij voor den geest 

 roept, dwingt hem tot de uitspraak, dat het de wil van den wijzen Schep- 

 per niet wezen kan , dat zoovelen onzer natuurgenooten in kominer en druk 

 leven , en dat eerst dan , zoo het ooit geoorloofd is te klagen , gejammerd zal 

 mogen worden oyer gebrek aan voedsel, als er op onzen geheelen aardbol 

 geen enkel plekje meer onbebouwd ligt, dat voor bebouwing vatbaar is. 



In dit alles tracht de-wetenschappelijk ontwikkelde te voorzien door zijne 

 kennis toe te passen op den landbouw, en hij raadpleegt zijne kundighe- 

 den in de hoop en het vertrouwen, dat hij er baat bij vinden zal. Hij 

 beproeft nieuwe zaken en raadt nieuwe, eerst kort geleden onderzochte en 

 als deugdelijk geijkte stoflen ter verbetering van den grond aan. Hij 

 voert eene nieuwe vruchtwisseling in en vreemde voedergewassen, niet om- 

 dat zij vreemd, maar omdat zij beter zijn. In een woord hij handelt op 

 eigene wijze. Hij onderzoekt met geweten en beveelt het gevondene krach- 

 tig aan. Hij hoopt op die wijs den landbouw te verbeteren en hij verbe- 

 tert dien ook werkelijk, maar slechts weinig. Want vele menschenle- 

 vens zijn er noodig, om slechts een gedeelte te verwezenlijken van zoo 

 oneindig veel, dat dringend verbetering en voorziening vordert. Maar de 

 wil, de ernstige wil om te verbeteren verdient reeds lof, en al brengen 

 wij 't niet zoo ver in ons betrekkelijk korte leven , wat wij alles verwezen- 

 lijken kunnen vangen wij toch in elk geval aan dan zal ons nage- 

 slacht op de door ons gelegde grondslagen moedig kunnen voortvverken, 

 en elke generatie zal zoo het groote doel nader komen. 



