322 L. M U L D E R 



durft een oogenblik ontkennen, dat suikerraffinaderijen, gasfabrieken , zout- 

 keten en vele andere meer, hare ontwikkeling uitsluitend aan wetenschap- 

 pelijk onderzoek verschuldigd zijn? En evenzoo is het met den landbouw 

 gelegen. Wie durft ontkennen, dat gelijk de wetenschappelijke kennis van 

 het menschdom is vooruitgegaan , in dezelfde mate ook de landbouw ver- 

 beterd is? Als een praktisch landbouwer de zamenstelling kent van de 

 stoffen , waardoor hij zijn grond verbeteren kan , kan hij uit elk onder- 

 zoek, dat hem door den wetenschappelijken man van deze of gene zelfstan- 

 digheid geleverd wordt, leeren, of hij voor wat hij gewoonlijk gebruikt 

 ook het nieuwere misschien met meer voordeel zou kunnen aanwenden. Hij 

 behoeft niet angstvalh'g over te gaan tot het aankoopen van iets , dat hem 

 vroeger onbekend was, want hij heeft de eenvoudige wijzen verstaan en 

 begrepen, waardoor hij zich voor bedrog kan vrijwaren. Er is zoo rnenig 

 allereenvoudigst feit in de wetenschap bekend, waarvan hij bijna dagelijks 

 in de praktijk nut kan ondervinden en in dit opzigt vooral is eenige schei- 

 kundige kennis voor den praktischen landbouwer volkornen onmisbaar 

 voor de kennis van het leven van plant en dier. Bovendien zijn zijne 

 krachten gewijd aan het doelmatig doen wisselen van de vormen der stof, 

 en hij behoort dus in de allereerste plaats met de veranderingen bekend te 

 zijn , die stoffen elkander doen ondergaan , terwijl zij zich op velerlei wijze 

 verbinden. Maar ook de natuurkunde geeft hem veel bruikbaars aan 

 de hand. Zij leert hem de algemeene eigenschappen der stof en hoe die 

 op elkander werken, zonder dat de vormen der stof daarbij veranderen. 

 Door eenvoudige beginselen leert hij de inrigting en de werking van een 

 werktuig verstaan, en trekt van die kennis elk oogenblik partij, als hem 

 eenig nieuw werktuig wordt getoond, of als hij er eenige beschrijving van 

 aantreft. Hij leert er door, waarop men bij de werktuigen in het alge- 

 ineen letten moet; welk innig verband er bestaat tusschen de kracht, die 

 men moet aanwenden, en de uitwerking, die men er door kan verkrijgen. 

 En is het nog noodig op andere wetenschappen te wijzen? De wetenschap 

 heeft het dierlijke ligchaam onderzocht en geeft in bevattelijken vorm ver- 

 slag van wat zij heeft aanschouwd. Zij leert de zamenstelling der plant , 

 en ontelbare feiten, die ons de plant in haar leven leeren begrijpen. Daar- 

 door wordt de kennis , die vereischt wordt om zieke dieren en , voor zoo 



