REDEVO BRING. 323 



ver de wetenschap heeft onderzocht, ook zieke planten te genezen, niet 

 alleen aanmerkelijk uitgebreid, maar wordt ook de kennis ruimer en uit- 

 gestrekter omtrent de wijze, waarop men de gezondheid van dier en plant 

 het beste schraagt en onderhoudt. En zou het nog noodig zijn , daarvan 

 het hooge gewigt aan te toonen? Ik zou van het geduld mijner toehoor- 

 ders te veel vergen als ik het hier aangestipte nog verder ontwikkelen 

 ging, en ik meen ten slote het besluit te mogeu trekken, dat een prak- 

 tisch landbouwer wel degelijk zijn voordeel kan bevorderen door gebruik 

 te maken van zuiver wetenschappelijke onderzoekingen , zoowel op het ge- 

 bied der natuur, als op dat der staathuishoudkunde, die hem zoo menige 

 bruikbare kennis verschaft. Maar voor ik hiervan afstap, nog eene aan- 

 merking weerlegd, die meermalen is gemaakt. De praktische landman, de 

 boer kan immers zelf niet op wetenschappelijke wijze onderzoeken? Die 

 aanmerking is volkomen juist, en niemand, die het ernstig met de ont- 

 wikkeling van den landbouw meent, zal dit tegenspreken. Maar toch kan 

 de praktische landbouwer in zoo menig opzigt gebruikelijke handelwijzen 

 veranderen, wijzigen en verbeteren, door raadgevingen , die alleen de weten- 

 schap hem doet, op te volgen, dat hij zelfs reeds daarmee alleen de han- 

 den vol genoeg zal hebben. En al schonk hem al zijne wetenschappelijke 

 lectuur niets anders dan dit, dat hij de methode van onderzoek, in de 

 wetenschap gebruikelijk , begreep dan reeds zou er veel en zelfs zeer 

 veel gewonnen zijn. Hij moet er zonder ophouden naar trachten zich 

 rekenschap af te leggen van elke zijner handelwijzen. Heeft hij zich daarop 

 toegelegd, dan eerst zal hij er dikwijls over kunnen oordeelen of zij goed 

 of verkeerd waren, en dan is er eerst hoop op verbetering. 



Er is nog iets ter behandeling overgebleven , waarover tot nog toe niet 

 dan ter loops gesproken is en dat hier het best behandeld wordt, namelijk 

 de beschuldiging door den beoefenaar van wetenschap gerigt tot de prak-' 

 tijk. Zij eischt zegt hij van mij veel meer dan ik in staat ben te ge- 

 ven; zij vraagt onbepaald, en tast somtijds wel eens in den blinde rond, 

 zij verlangt dan dat de wetenschap hare scheeve opvattingen tot klaarheid, 

 tot helderheid brengen zal, dat hij haar regtstreeks de middelen zal aan- 

 wijzen om dat te verkrijgen , waarvan zij zich zelve nog niet eens eene dui- 

 delijke voorstelling heeft gevormd. En soms eischt zij onredelijk het 



41* 



