324 L. M U L D E R 



onmogelijke. Op een ander zeer overeenkomstig gebied wil ik dit met 

 een voorbeeld toelichten. Er is mij een geval bekend van een fabriekant , 

 die in zijne suikerraffinaderij bezwaar ondervond met het gebruik van bloed. 

 Hij begaf zich tot een scheikundige en verlangde raad niet alleen , maar 

 ook eene zelfstandigheid , die het bloed in zijne werking vervangen kon. 

 Had hij nu eenige wetenschappelijke kennis omtrent zijne fabriek gehad , 

 dan zou hij geweten hebben, dat de wetenschappelijke techniek het bloed 

 voor een bepaald doel in suikerraffinaderijen beter dan eenige andere vroeger 

 gebruikelijke zelfstandigheid heeft gekeurd. Het was dus niet mogelijk 

 hem eene stof aan te wijzen, die hij met evenveel voordeel als bloed ge- 

 bruiken kon. En hij begreep zoo weinig het dwaze van zijne vraag, 

 dat hij het der wetenschap tot schande toerekende , dat zij hem niet on- 

 middellijk eenige andere stof had aan de hand gedaan. Evenzoo is het 

 dikwijls op het gebied van den landbouw gelegen. Zonder zelf goed te 

 hebben waargenomen, werpt men den wetenschappelijken man vragen voor 

 de voeten, tot welker beantwoording hij gegevens noodig heeft, die de 

 praktische landbouwer hem had moeten geven en die deze niet geven kan, 

 omdat hij ze niet kent. En wordt den praktischen landbouwer dit onder 

 het oog gebragt, dan wijt hij het der wetenschap, dat hij zelf eene on- 

 doordachte vraag gedaan heeft. Als de praktische landbouw beter geves- 

 tigd was , als de praktijk beter had waargenomen en vergeleken , en eene 

 betere methode had gevolgd waarlijk de wetenschap zou haar nog on- 

 eindig meer hebben voortgeholpen. De praktijk had over heel wat om- 

 standigheden licht kunnen verspreiden, wat de wetenschap boven alles 

 noodig heeft, en voor een zeer groot deel alleen van de praktijk ontvangen 

 kan. Zoo heeft dus de wetenschap regt zich over de praktijk te beklagen , 

 als deze er over jammert, dat zij der wetenschap te vergeefs om hulp heeft 

 aangeroepen. En het middel van herstel, van verbetering ligt niet verre. 

 Eendragtige zamenwerking van wetenschap en praktijk en van praktijk en 

 wetenschap. De wetenschap leere van de praktijk, dat men nooit nit 

 eenige weinige op zich zelf staande gegevens algemeene besluiten mag op- 

 rnaken, en de praktijk neme van de wetenschap hare methode over, en 

 verzamele feiten , neme die onbevooroordeeld waar , wikke en wege ze 

 tegenover elkander, en zij boven alles waarheidlievend. De wetenschap 



