R E D E V E R I N G. 329 



uren en andere bezigheden, die hij verrigten moet voor een zeer sober be- 

 staan , al zeer gering. Men mag met geene billijkheid van hem eischen , 

 dat hij zich zooveel kundigheden van de genoemde wetenschap verschaft, dat 

 hij ze in zijne school bij zijn onderwijs kan gebruiken en er aan anderen ook 

 wat van leeren kan. Want wat men aan anderen wenscht te leeren, zal men 

 wel in de allereerste plaats zelf goed moeten hebben begrepen en door- 

 grond. Dus alle hoop ons ontzonken? Neen, voorwaar, driewerf neeu! 

 Nog blijft ons een rniddel en een krachtig middel over: men leere den aan- 

 komenden onderwijzer zooveel van de wetenschap van den landbouw als 

 noodig mag worden geacht, en men neme er zelfs van in het examen op, 

 wat van hem ter bekoming eener betrekking wordt verlangd. Eerst als op 

 de dorpsscholen het aanstaande geslacht in ruwe trekken kennis maken zal 

 met sommige toch waarlijk zoo eenvoudige wetenschappelijke beginselen van 

 den landbouw, eerst dan, en ook dan alleen zal de oude slender langzamer- 

 hand voor een nieuw en opgewekt leven plaats maken. En om dit doel te 

 bereiken is boven alles vereeniging noodig van hen, die van verbeterd on- 

 derwijs op de dorpsscholen alleen verbetering wachten in den landbouw. 

 En terwijl de pogingen van diegenen onder de onderwijzers ten platteri 

 lande, die werkelijk passende geschriften aan de jeugd in handen geven 

 en zelf pogingen in het werk stellen , om ze te kunnen verklaren en toe te 

 lichten , hoogelijk moeten worden aangeschreven , mag van hen nog eea 

 ding met nadruk worden verlangd : dat zij de gebreken opgeven , die naar 

 hunne meening in de bestaande werkjes worden aangetroffen , of wel met 

 wetenschappelijk gevormden de handen aan het werk slaan en hunne praktische 

 ervaring in het onderwijs meedeelen aan de beoefenaars van wetenschap. 



Van het oogenblik, dat dit geschieden zal, gaat de landbouw van Ne- 

 derland eene nieuwe toekomst te gemoet, die voor het nageslacht de heil- 

 zaamste vruchten zal opleveren , want de landbouw zal wel de grondslag 

 mogen heeten der beschaving, en wel zal mogen worden beweerd, dat de 

 rijkdom en de bloei van een staat beide, voor verreweg het grootste ge- 

 deelte, op de mate van ontwikkeling van zijn landbouw berusten. 



In ruwe en vlugtige trekken want tot uitvoerige ontwikkeling zou 

 dit oogenblik en deze plaats en de mij toegestane tijd ongeschikt en on- 



42 ' 



\ 



