Techniek van de Schilderkunst der Ouden. 171 



In de plaats van PLINIUS wordt blijkbaar niet van twee werk- 

 tuigen , maar van een gesproken , hetwelk in het Grieksch oes- 

 trum heette en met het Latijnsche viriculum of vericulum is ver- 

 taald. Dat voorts in de plaats van PLINIUS in ebore zou betee- 

 kenen op een ivorcn paletje, is eene verkeerde opvatting: pin- 

 gere in ebore kan dat nimmer beteekenen. De plaats van PLINIUS 

 woordelijk verlaald luidt aldus: y>Het staat vast, dat er oud- 

 tyds twee manieren zijn geweest van Enkaustisch schilderen; 

 met was en in ivoor , met een oestrum , of, zoo als het in het 

 Latijn heet, viriculum , tot dat men begonnen is de schepen 

 der vloten te beschilderen (wel te verstaan met figuren , om ze 

 te onderscheiden) , toen is er deze (onze) derde manier bijgeko- 

 jneii om te schilderen met was, door het vuur gesmolten en 

 daarbij een kwast of penceel te gebruiken" 



Reeds is door een van de Leden der Commissie aan den Heer 

 HOOGKAMER, voor dat deze zijnc stukken bij het Instituut inge- 

 zonden heeft, eene waarschijnlijke verklaring der woorden van 

 PLINIUS medegedeeld, hierop nederkoniende : er waren drie ma- 

 nieren van Enkaustisch schilderen, waarvan de eerste eenvoudig 

 wordt aangeduid door de woorden, met was , zonder bijvoeging 

 van den grond, waarop; omdat, deze niet bijzonder wordende 

 vermeld, het van zelf sprak, dat er een houten paneel bedoeld 

 werd ; de tweede , aangeduid door de woorden in ivoor , waarbij 

 met het graveerstift figuren in ivoor werden gegraveerd, welke 

 figuren dan met gekleurde was werden ingelegd, wordende die 

 wasplaatjes vervolgens door matige warmte vereenigd." 



Bij beide deze manieren , zegt PLINIUS dan , gebruikte men het 

 cestrum, maar de derde manier was die, waarbij de was eerst 

 vloeibaar gemaakt en het penceel gebruikt werd. En het is van 

 op deze laatste manier bewerkte, en dus in waarheid met was 

 geschilderde kunstwerken, dat nog eenige proeven uit de Oud- 

 heid zijn overgebleven. 



Maar hoedanig ook de plaats van PLINIUS moet verklaard wor- 

 dan , noch in deze , noch in eenige andere , zoo ver ons bekend 

 is, wordt er eenig bewijs gevonden, dat de Ouden het was-relicj' 

 of relief-cnkaustiek gehad hebben, waarvan de Heer HOOGKAMER 



