Terugzetting der ffijsbegeerte in Nederland. 



en HOLBACH'S tot volslagen Athe'isme oversloeg, verbande van lie- 

 verlede, al meer en meer het Spiritualisme , en daarmede de 

 achting voor de hoogere Wetenschap des Geestes. Verkeerde op- 

 vatting van LOCKE'S nasporingen, CONDILLAC'S zamenstelling van 

 een menschelijk Automaat, DELAMETTHRIE'S werktuig-mensch ver- 

 droegen zich niet met lietgeen DES-CARTES vroeger en MALEBRANCHE 

 diep gedaclit en geschreven liadden. Wat nog van Geestkunde 

 was overgebleven , bewoog zich in den lageren spheer der Sen- 

 suafiteit, en, wat men Ideologic heette, dat gaf men dien naam, 

 als sleclits een tas van zamengeknoopte ijdele hersenbeelden uit- 

 drukkende. En, kon dat wel nalaten, ook op het openbaar hoo- 

 ger onderwijs invloed te hebben , toen de , alles op de Natie ver- 

 mogende, Heersclier zijn: y>je n'aime pas les Ideologues" uitge- 

 sproken, den naam van Leeraar in Wijsgeerige Wetenschappen 

 van de lijst der onderwijzers uitgeschrapt en er bijgevoegd had 

 voor alle hoogere opleiding en onderwijs : un maitre de Latin et 

 de Matlieniatiques, cela sujfit!" Hoe het zij; al wat tot Na- 

 tuurkunde en toegepaste Wiskunst (Ph. physique et mathematique] 

 behoort, werd als nuttige Philosophic pratique, gee'erd, behartigd, 

 voorgestaan : maar, wat den Geest en het Gemoed wat de hoo- 

 gere waardij des Menschen, wat regt en pligt, wat het toekomen- 

 de, eigeulijk ware, leven in het licht kan stellen, dat werd voor 

 louter nuttelooze bespiegeling verklaard, als zoodanig, met schou- 

 derophalen bejegend, van de Philosophic pratique afgescheurd 

 en in veel lageren rang geplaatst. Zoo verdween schier van het 

 gebied der Wetenschap de Rede en Redeneerkunde, Wezenkunde, 

 Wereldkunde, Geestkunde en Wijsgeerige Zedekunde. W T at 

 van de laatste overbleef, was een laag, verbasterd, onzedelijk Eu- 

 daemonisme , gedienslige bevorderares van ongebondenheid en 

 misdrijf l . Het is waar, sedert de DAMIRON'S, JAUFFRET'S, DEGE- 

 RANDO'S, en inzonderheid een ROYER-COLLARD en VICTOR-COUSIN ziju 

 opgestaan, is er helderder dag voor Frankrijk aangebroken: 

 maar behaive dat de Gcestelijkheid , die zou men zeggen 



1 Alle Eudaemorisiitc is <lat niet. De Leer van VATTEI , BURIAMACQUI , BENTHAH 

 of PESTEL zoo wcinig als die van PCFENDORFF, CI'MBERIAND, nfrciiESON of RANT. 



