Terugzetting der fPijsbegeei'te in Nederland. 223 



a Is derzelver geneesmiddelen ; eindelijk, \vien het onzeker is, of 

 zij de Bovennatuurkunde liever voor een Landdier of voor een 

 Zeemoiisler verklaren willen; dat zij, zeg ik, voor \velk we- 

 tenschappelijk vak zij zich ook bestemmen, niet zelden neen 

 telkens, waar het op duidelijke uiteenzetting en scherp betoog 

 aankomt hunne onkunde en onbedrevenheid jammerlijk aan den 

 dag brengen. Dat is de vrucht der gewelddadige losrukking van 

 hetgeen, naar zijne natuur, onafscheidbaar is. Zoo komt de Wijs- 

 geerte in minacliting. Zoo verliest zij onder ons menig een', die, 

 gelijk hij zich in bet materieel-praktische gedeelte der Wijsgee- 

 rige Wetenschap loffelijk oefent, ook, onder andere omstandig- 

 heden , eere gedaan zou bebben aan betgeen men bet beschou- 

 welijke, bloot speculative, gelieft te noemen. Eene benoeming, 

 die deze verbevene en beilrijke Wetenschap met de blaam van 

 nutteloosheid bezoedelt , en haar naar de sombere cellen van leeg- 

 loopende Monniken verzendt; terwijl nieis onbillijker en onge- 

 rijmder is, dan hetgeen leert doen (of is denken geene ziels- 

 werkzaamheid ? of is de Redekunst niet zoo wel praktisch als 

 theoretischP) en hetgeen alle menschelijk bedrijf regelt (of 

 is de wijsgeerige Zedeleer niet daarin alleen bezig?); niets is 

 dan minder redematig, dan zulke, op leven en werking gerigle 

 wetenschappen voor bloot speculatief te verklaren, terwijl men 

 vergeet, dat de Wiskunst , b. v. , hoe voortreffelijk en onont- 

 beerlijk , toch in hare zuiverheid, dat is, niet in toepassing, maar 

 in het afgetrokkene , beschouwd het speculatief ste ding is, dat 

 ooit den menschelijken geest heeft bezig gehouden. Reactions 

 a nos moutons! Herstel den ouden band; en het zal aan geen 

 voorraad van hoogachters, beminnaars, beoefenaars, Leeraars 

 der Philosophie des Geestes en des Gemoeds \velhaast ook meer 

 ontbreken. 



Maar ik moet voortgaan, en u in bedenking geven, M. H.! of 

 niet de Philosophcn zelven vooral in de laatste halve eeuw 

 grootelijks hebben bijgedragen, om de Wijsgeerte in eene 

 door haar zelve eigenlijk niet verdiende kleinachting te bren- 

 gen. Het spreekt van zelf, dat dit niet van hen alien, en veel 



