Terugzelling der W 'ijsbeg eerie in Nederland. 225 



wijzigd, dat, niet een grooter of kleiner aantal van waarheden, 

 zander innerlijk verband bij elkander gestapeld, maar, eene ken- 

 nis van onderling zameahangende leerstellingen itit grondbegin- 

 seten, dezeu naam bij uitsluiting bekwam, en zoo doctrinae en 

 zclentia (discipiina) onderscheiden wierden, Nog later, daarmede 

 niet vergenoegd, liield men alleen voor Wetenschap een zamen- 

 stel van kundiglieden , nit een hoogst of eerst beginsel stelselma- 

 lig afgeleid. Tot zoo ver wist men dan toch, bij alle verandering, 

 wat gemeend werd. Nu, \vat is Wetenschap in de laal der He- 

 geliaanscke en andere moderne Philosophic? Wie kan daar eene 

 behoorlijke definitie van geven? Ik niet; want, zoo dikwerf ik 

 het meende gevondea te hebben, ontglipte het mij telkens we- 

 der, dewijl het eene attribuut niet bij het andere paste, maar er 

 veel eer tegen inliep 1 . Nu mag mijne mindere bedrevenheid in 

 het philosopheren daarvan wel eene medewerkende oorzaak zijn : 

 maar, hoe gereed om dit toe te staan, meen ik zoo veel toch te 

 inogen beweren, dat er duisterheid, onzekerheid en willekeur 

 bij dat zoo veranderd spraakgebruik overblijft. Docli al ver- 

 der; die duisterheid wordt vermeerderd door het overnemen uil 

 andere, uit oude en vreemde talen, van woorden, die voor den 

 onkundigen in die talen onverstaanbaar zijn. Dit is eene ziekte, 



1 Nu eens schijnt het al-wetendheid onbegrensde kennis van het Oneindige 

 (Absolute, Volslrektc), dan weder niets-wetendheid kennis (of onkennis?) van 

 het Volstrekte Niels (Absolute Nichts) ; nu eens den Antipode van slellig Ge~ 

 loof (rationalismus of pantheismus (tegen over het, zoo men zegt, verouderd 

 Theismus), zoo niet geheel atheismus), dan weder het zinluiglijk weten (empiric?) 

 tegen over het redclijk weten (uit Redcbegrippen), te moeten aanduiden : nu eens 

 de geheele Philosopliie , dan weder enkele reflexie; nu eens blooten denkvorm, zon- 

 der stof (inhoud) , dan een zamenstel van speculates zonder aanvang of brginscl 

 (geheel voraussetzunglos) eine Wisscnschafl die sich von alle Walirheit lossj/rictit" 

 (zoo als SENGLER zich , bcdriegt mij mijn geheugen niet, ergons uitdrukt) . Ik wcet 

 niet wat al meer: wie kan alles onthouden? Onlangs las ik in het Keder- 

 duilsch -*- van eene \Vclenschap der Wclenschap (t. w. der Godsdienstleer, 

 dus, Theologie der Thcologie) :" en ciders van iets, dal de \Yelenschap tot 

 zclfbewustheid brengcn,' 1 (gevolglijk dit geheel abstract begrip, tot een bestaand 

 \Vczcn, denkend, persoonlijk Wezen, maken) zou. Eilieve, wat beteekcnen zulkc 

 en dergelijkc phrasen? 



15 



