Terugzetting der Wijsbegeerte in Nederland. 235 



keid, van onsterfelijkheid ? Wat. is er hechter weder opgebouwd, 

 sedert de Herkules, dien MENDELSSOHN den Alles-zermalmenden 

 noemde, de knods tegen al het vroeger npodlctisch'geac\i\.e heeft 

 opgeheven? Wat heeft zijn moreel bewijs in den grond ge- 

 lijksoorlig met de overige afgekeurden * meer dan dozen, 

 toegebragt tot Gemoedsmst en Zedelijkheid om van ware 

 froomheid en Godsvrucht nog niet eens te spreken ? Wat gewon 

 de wereld , toen FICHTE , eene zekere grondstelling zoekende , die 

 vond in zijn A ==: A , of, gelijk hij het duidelijker uitsprak, 

 Jk-^lk? Wat leerde men wezenlijks, en dus ook Kyveiub^ 

 uit zijn: //t oordeelt over zich zelf; Ik denkt, dat Ik Ik is; 

 //fc zet zich zelf; zet zich als Ik; en zet het Niet-Ik: en zet zich 

 als Ik tegen over het Niet-Ik. Ik stelt zich, als deelbaar Ik, 

 tegen het deelbare Niet-Ik over," enz. ? En, hoe zeer werd 

 dit toch toegejuichd! Hoe beijverde men zich, om in deze taal te 

 spreken! Ja mij heugt, dat men daarin de Tien Geboden en 

 het Onze Fader overzettede. Menschen-Ik, gij moet (du soltst) 

 geen Niet-Ik, gij moet een rein Ik zijn," gold voor algemeeuen 

 hoofdregel. Wie denkt er nu meer aan? Wie aan SCHELLING'S 

 aanschouwing des alles in een besluitenden Absoluten, die binnen 

 kort allerlei menschen zoo verleidelijk was het voorbeeld! 

 alierlei dingen, in allerlei vormen, als een Een-al, aanschouwen 

 deed? En, wat weteu wij nu zelfs nog meer en beter, daar wij 

 van HEGEL leerden, dat Zijn het zelfde is met Niet-zijnP of, 

 om het met de woorden van eenen zijner meest geprezen' leer- 

 lingen van de renter zijde, iets uitvoeriger te zeggen, dat, bij 

 het philosopheren , het geheel en al ter zijde stelleu van alle 

 vaxiomen en postulaten (die ganze Foraussetzungslosigkeit}, het 

 Twijfelen aan alles, of veel meer het J^ertwijfelen aan alles, 

 avoorafgaan moet; dat deze, in het voornemen om rein (dat 

 is , zonder iets denkbaars) te willen denken , door de vrijheid 



1 Even zecr op den drang der Rede (Vernunfts-nothwendigkeit) steunende, even 

 zeer bij inductie (oiel deductie), uit vreemde (niet het hoogere in het object lig- 

 gende) bcginsclcn of daadzakcn, afgeleid , als die speculative*! , welke afgekeurd, 

 voor niet afdoende (niel apodiclisch) verklaard werden. 



