Redevoering. 253 



redencring le versterken , en het komt ons voor , als of zij dan 

 het toppunt hunner welsprekendheid hebben bereikt. Die thans 

 eene waardige lofrede op den Landbouw zou willen schrijven, 

 hij zou vooraf bij de ouden moeten ter scliole gaan (1). 



Deze zelfde waardering en beoefening van den Landbouw vin- 

 den wij in volgeade tijden weder , en \vij zien hem alleen in het 

 begin der middeleeuwen , toen door regeringloosheid en bar- 

 baarschheid alle overige Kunsten en Wetenschappen vervielen, 

 verwaarloosd. Opmerkelijk is het evenwel, hoe zijne onmisbaar- 

 heid weldra weder werd erkend, en welke krachtige pogiugen 

 in Italic, Frankrijk, inzonderheid in Brittannie en in Duitsch- 

 Jand werden in het werk gesteld, om hem te bevorderen en uit 

 te breiden, en hoe zelfs de toenmalige wetgeving naar zij tie be- 

 langen werd ingerigt. In de voornaamste gedeelten van Europa , 

 in het midden der XVI de Eeuw, zien wij als op hetzelfde tijd- 

 stip, uiannen opstaan, die door hunne geschriften de beoefening 

 van den Landbouw trachtteri voor le lichten, en van dezen tijd 

 dagteekent zich eene betere behandeling (2). Opmerkelijk is het, 

 hoe op zijne uitbreiding en rigling iiiet alleen het klimaat, de 

 aard van den grond, de lagere of hoogere ligging der velden, 

 maar ook de Staatkunde, de Godsdienst, het beleid der Vorsten 

 en het volkskarakter invloed hebben geoefend , en hoe hij met 

 de verlichting en geheele ontwikkeling der natie'n gelijken tred 

 houdt ; zoodat wij hem dikwerf op arme en onvruchtbare gron- 

 dcn meer, dan op betere en met natuurlijke vruchtbaarheid be- 

 deelde, zien bloeijen (3). 



Was het te verwonderen , M. H. ! dat in de Nederlanden , 

 ahvaar zich reeds vroeg de uitgebreidste handel gevestigd had, 

 alwaar vroeger de eerste en voornaamste fabrijken van Europa 

 bloeiden , de Landbouw met de kracht , onze voorvaderen eigen , 

 werd beoefend en uitgebreid? Ook daarin overtrof gedurende 

 vcle eeuwen de Nederlandsche de overige natie'n. Bemerken wij 

 dit terstond, zoodra wij hare geschiedenis met die van andere 

 volken vergelijken ; ook de kundige vreemdeling erkende dit meer- 

 malen en erkent dit nog; en het streelt ons, wanneer wij in de 

 geschriften van vreemden vinden opgeteekend, dat de akker- en 



