Jtedevoering. 259 



en duingronden , onzer hei- en veengrouden , van de stoffen , 

 waaruit zij bestaan, en hare eigenschappen en gedragingen je- 

 gens lucht en water, plantaardige en dierlijke zelfstandigheden , 

 ten eenemale onbekend. Hierdoor kan men noch zich zelven, 

 noch anderen leeren, welke werktuigelijke , welke scheikundige 

 l)ewerkingen elke grond vordert , zal liij bruikbare gewassen in 

 voldoende hoeveelheid dragen en leveren. Wat de bebouwbaar- 

 making van woeste gronden , wat moer- of veengrond , wat hei- 

 of moerasgrond of nieuw polderland onder verschillende omstan- 

 digheden vereischen, om hunnc ongeschiktlieid tot het voortbren- 

 gen van die planten, die wij behoeven, te verliezen, is meer op 

 eene blinde en kwalijk begrepene ondervinding, dan op redelijke 

 gronden gebouwd. Handelt men over de vruchtbaarmaking van 

 velden en bouwgronden, dan blijkt het terstond, dat men het 

 onderscheid, de veranderingen , ontbinding, nitwerking en ge- 

 bruik der zoo verschillende plantaardige en dierlijke stoffen, hare 

 meerdere of mindere geschiktheid voor deze of gene soort van 

 grond, voor deze of gene soort van planten niet kent (11). Door 

 eene behandeling op misvatting gegrond, wordt zoo menigwerf 

 hare waarde zoo niet geheel vernietigd , althans tot groote schade 

 aanmerkelijk verminderd. Vermeldt men het gebruik van andere 

 stoffen , die afzonderlijk of vermengd de voorgaande soms geheel 

 of gedeeltelijk kunnen vervangen, dan schenkt men haar in zijne 

 verbeelding eigenschappen, die zij niet bezitten, en dan is het, 

 of de planten in dieren of menschen herschapeii zijn, met ge- 

 waarwordingen bedeeld, en voor innerlijke zenuwachtige aan- 

 doeningen vatbaar, en wier begeerte tot voedsel en waarin de 

 gemakkelijkheid der spijsvertering door prikkelende middelen 

 moet en kan bevorderd worden. Van daar ontstaat hare veron- 

 achtzaming of haar misbmik , en van daar , dat men vooraf niet 

 bepalen kan, welke zijner gronden haar behoeven, of er voor 

 een tijd door bedorveu worden , of welke gewassen haar vorde- 

 ren, welke er door verkwijnen en wegsterven (12). Geeft men de 

 redenen op , waarom men zich voor of tegen het geheel of ge- 

 decltelijk braakliggen der gronden vcrklaart, dan loopt het in 

 het oog , dat men de oorzaken , waarom dit op sommige klei- 



