Redevoering. 283 



Edinburgh and London 1842, in 4 deelcn, en door die van zijn kleiner 

 : Elements of Agricultural Chemistry and Geology , Third Edition, Edinburgh 

 and London 1844, van hclwelk eene vcrtaling is uitgcgeven door P. F. H. FROMBERG, 

 met cenc Voorrcde van den Hoogleeraar c. J. HOLDER, Rotterdam 1844. De Three 

 Lectures on Agriculture, bij Dr. DAUDESY. Oxford 1839, en BOUSSINGAULT, Economic 

 rurale considerde dans ses rapports avec la Chimie , la Physique et la Meteorologie , 

 Paris 1843, mogen hier niet onvermeld blijven. Opmerking verdienen BOUSSINGAULT'S 

 Verhandeling, waarin ondcrzocbt wordt, of de planten gedurende de vegetatie stik- 

 stof opnemen, geplaatst in de Annales de Chimie et de Physique, Tom. 66, p. 1. 

 Comptes rendus 1838, 2de Scm. pag. 889; zijne Verhandeling over bet slikstofgc- 

 haltc in bet Vecvoeder, als een beginsel ter vergelijking van zijn betrekkelijk voe- 

 dend vcrmogen, in de Ann. de Chim. et de Phys., T. 67, pag. 408; zijne proeven 

 over de boeveclheid mcststof, die na de inoogsting van verschillende gewassen 

 achlcrblijft en ondergeplocgd \vordt, I'Insiitut 1840, pag. 205; zijne Verhandeling 

 over hot braken, in de Ann. de Chim. ct de Phys. 3">e Serie, Tom. I, pag. 208, 

 en de Verhandeling van hem en PAYEN over de .betrckkelijke waarde der meststof- 

 fen in de Ann. de Chim. et de Phys., Tom. Ill, pag. 65. Men raadplege verder 

 Ueber die unorganischen Bcslandtheilc dcr P/lanzen, von WIEGMANN und POLSTORFF, 

 Braunschweig 1842. 



(22) Opmerking en behartiging verdicnen de volgende woorden van Dr. CARL 

 SPRENGEL , Professor der Landwirlhschaft , in de Voorrede voor zijn \Verk : Die Lehre 

 von den Urbarmachungen und Grundverbcsscrimgen , Leipzig, 1838, S. V. *Was 

 uberhaupt die Ckemie anbetrifft , so letje ich gern das Bekenntniss ab , dass ich fruher 

 nicht bloss die Urbarmachungen und Grundverbcsserungen , sondern auch die ganze 

 Landtvirthschaf't mil bci wcitem grosserem Erfolgc betrieben haben wilrde, trenn ich 

 schon damals diese vornchmste aller Naturwisscnschaften so gut als jclzt gekannt hutte. 

 Denfce ich an alles das zuruck, was oft ganz anders ausfid, als ich es mir in den 

 damaligen Ansichten befangen vorstellte, so wunsche ich nichts mehr, als alle dicse 

 Dmgc nodi eimnal ausfiihren zu kdnnen , denn da ich mich jetzt von der Chemie mehr 

 leilen lassen wiirde, so wurde ich mich auch gewiss cines guns tiger en Erfolgcs zu 

 erfreuen habcn. Es ist hier nicht der On, dieses durch Beispiele zu bciveiscn, be- 

 merklich will ich indess machen, dass auch Andere, wclche mehrere ihrer landwirth- 

 schaftlichen Opcrationen nach den Gesetzen der Chemie vollfiihren , sich bei trcitcm 

 besser als fruher stchen." 



(23) Onder de geschriften , die veel opzien hebben gebaard en de algemeene aan- 

 dacht zcer tot zich hebben gctrokken, behoort bovenal Die Chemie in ihrer Anwen- 

 dung auf Agricullur und Physiologic , von Dr. j. LIEBIG, waarvan in korten tijd vijf 

 uitgaven verschcncn zijn. Ik geloof, dat de waarde van dit in velerlei opzigten 

 merkwaardig geschrifl vooral daarin moet pezocht worden , dat men er uit kan 

 bcmerken, hoc vecl er nog te onderzoeken valt, v66r men tot eene beslissing 

 van voornamc punlen gerakcn kan, en dal men, door eigen oordeel geleid, er den 

 wcg uit kan opmakcn , dicn men tot de opsporing en vaststelling van voorname 

 grondbcginselen moet bewandelen. De slotsom, clunkt mij, is meer negatief, dan 



19' 



