372 DERDE KLASSE. 



De behoefte daaraan openbaarde zich alom. Elke Slaat was 

 naijverig eene of meerdere dier Instellingen in zijn midden le 

 bezitten. Voor zijne belangen schenen zij onmisbaar, gelijk ver- 

 volgens, vooral na de Hervorming , ook. voor de Kerk. Zoo 

 toch ontstonden de Nederlandsclie Hoogeschoolen. Gevestigd eri 

 ingerigt door octrooi der Staten, ontviugen zij haar inwendig 

 leven van de Geleerden, die daar werkten, het uitwendige (d. i. 

 de regeling van haar onmiddelijk verband en hare aanraking 

 met de Maatschappij en dezer belangen) veelal van den Staat. 

 Naar haar inwendig karakter waren zij de Kweekhoven der We- 

 tenschap, alwaar aaii Mannen van uitstekende talenten en gaven 

 de gelegenheid werd geopend, om, ieder in zijn vak, ongcstoord 

 het veld zijner wetenschap te beploegen en nieuwe vruchten te 

 doeii dragen , en lag er in die verzameling de ware en grootsche 

 gedachte, dat alle wetenschappen door eenen band vereenigd zijn, 

 of schakels zijn van eene algemeene wetenschap, waarvan de 

 Universiteit de zigtbare en levende vertegenwoordigster is; uaar 

 haar uitwendig karakter waren zij kweekscholen van Regtsge- 

 leerden, Staatsmannen , Godsdienstleeraars , Arisen, Onderwij- 

 zers. Somtijds hebben in Europa Regeringeri het echlweten- 

 schappelijke beginsel in de Uaiversiteiten voorbijgezien. Doch 

 waar verlichte Vorsten en Regeringen den geest der wetenschap- 

 pen en den geest van hunnen tijd begrepen, daar wekten zij 

 door dezelve den geest huns volks op en versterkten daardoor de 

 edelste krachten van den Staat. 



De geheele geschiedenis der Universiteiten bevestigt, dat zij te 

 alien tijde geweest zijn, wat de Derde Klasse van het Instiiuut 

 beweert dat zij ook thans in de eerste en voornaamste plaats 

 wezen moeten : Vereenigingen van Geleerden in alle vakken van 

 crnstige menschelijke kennis, ten einde gene, toegerust met uil- 

 wendige hulpniiddelen en ondersteimd door ouderlinge aanra- 

 king, te bewaren voor de kweeking en uitbreiding van de we- 

 tenschap, tot eer en roem van het Vaderland. 



Het is niet te ontkennen, Sire! dat dit beginsel nil finantieele 

 xuinigheid dikwijls wordt voorbijgezien. Velen, het noodzake- 

 lijk oordeelende, 's Lands penningen in de ecrslc plaats te be- 



