wanneer er , gedurende de zomerhitte dagelijks 20 tot 40 

 menfchen ftierven. (*) In 1826 was er de (terfte nage- 

 noeg de helft boven het gewone getal, inzonderheid in 

 de maanden Aug., Sept., Oct. en Nov., toen hier, 

 even als te Groningen, de anderendaagfche typus in al- 

 ledaagfchen overging , en de koortfen met apoplectifche 

 verfchijnfelen aanvielen. Drooge hitte en bedorven damp- 

 kring werkten hier ook vooral tot ontwikkeling der ziek- 

 te mede. Ct) Immers, behalve dat deze (lad, bij droo- 

 ge heete zomers , de nadeelige uitwafemingen der nabu- 

 rige lage weidelanden en vooral der noordwestelijk gele- 

 gene moerasfige veen- en kleilanden ondervindt, wordt 

 er de lucht nog meer bedorven door de uitdampingen 

 der ftilftaande grachten, waarvan fommige, bij lagen 

 ftand des zeewaters , voor de zonneftralen bloot liggen , 

 terwijl andere , die gevvelfd zijn , en de vuilnis der ri- 

 olen en fekreten opnemen , zoowel door Itilftaan des 

 waters 5 als der lucht boven dezelve , foms een' verder- 

 felijken (tank verfpreiden, wanneer men de luiken dezer 

 gewelven opent , of wel dit water roert , en door mid- 

 del van een' molen uitmaalt, om jversch water in de 

 ftad te laten. Zoo heeft RAMAZZINI () te Mutina , 

 eene epidemie waargenomen , welke alleen diegenen aan- 

 deed , "die bij de muren woonden , en geenen trof, die 

 hunne huizen binnen de ftad hadden. 



Voorts wordt de voortgang der ziekte aanmerkelijk be- 

 vorderd , wanneer de huizen te veel bewoond, of zieken 



met 



(*) VELIUS, Chron. van Hoorn, 1740. (t)J ORR1TSMA Ferflag 

 van de ziekten te Hoorn en Sneek, in 1826. C$) De princ. va- 

 let, tuend, cap. 3. 



