( 134 ) 



plantenzuren gevoegd warden. Was men traag met de 

 aanwending van den koortsbast , dan was hardnekkige 

 koorts bet onmiddellijk gevolg. In 1781 was de behan- 

 deling eerst dezelfde , doch later werden flerkere anti- 

 septic a gevorderd ; en daar de buikloop toen meer alge- 

 meen werd , was het gebruik van het heulfap hier zeer 

 nuttig en noodzakelijk. 



In Vriesland waren , volgens YPEIJ, alle ontlastende 

 en verzwakkende middelen nadeelig , en het gebruik van 

 den kina voor de crisis hoogst fchadelijk. Beter volde- 

 de aldaar oplosfende 9 zachte , opwekkende en bittere 

 middelen. 



De toen uit dezelfde oorzaken ontftane gal- en zin- 

 kingachtige buik- en persloop vereischte te Harderwijk 

 geene ontlastende , maar alleen verzachtende , afleidende , 

 uitwafeming bevorderende middelen. Te Zutphen , waar 

 dezelve in het begin meer ontftekingachtig was , doch 

 fpoedig eene zinking- en rotachtige natuur aannam , wa- 

 ren braak- en ontlastmiddelen zeer nadeelig, ook heulfap 

 hielp in het begin we-inig, maar wilgenbast en kina wer- 

 den hier het plegtanker. Te Harlingen voldeden de 

 ontlastmiddelen meer dan de braking , en na deze ging 

 men tot het heulfap over , hetgeen het best de verfter- 

 ving fcheen tegen te gaan 9 en waarmede de heelmeester 

 LENSIUS tot 36 greinen in 24 uren , met zulk een ge- 

 lukkig gevolg klom , dat D'. COOPMANS en STINSTRA 

 hem fpoedig volgden. De gelukkige uitwerking 9 welke 

 dit middel door uitwafeming te weeg bragt, doet ons 

 denken , dat deze epidemic ook aldaar met zinkingen ge- 



compliceerd was (*). 



In 



(*) DEIMAN, in Verh. van de Haagfche Natuur- en Corresp. 



So- 



