(217 ) 



de overftroomde plaatfen nalaat , dan geeft zulks , on- 

 der medewerking van opvolgende drooge zomers , aan- 

 leiding tot gal- en rotkoortfen." Niet alleen lijden 

 onder zulke oorzaken de Provincie Groningen en Fries- 

 land 5 maar ook andere , met dezelve in bodem gelijk- 

 itaande , gewesten der Nederlanden. Zoo ondervonden 

 die detachementen van het Engelsch leger, welke te 

 Bergen op Zoom en 9 s Hertogenbosch gekantonneerd wa-. 

 ren , de meeste koortfen , die uit rottige moeraslucht 

 der onder water geflaan hebbende gronden ontftaande , 

 ook van rottigen aard waren. (*) Juist merkte PRINGLE 

 dus op , dat vooral weidelanden , die kortelings , door 

 aftapping , van hun water bevrijd zijn geworden , deze 

 fchadelijke uitdampingen geven , bekrachtigende dit voor- 

 namelijlv door de waarnemingen te Breda in 1748. V66r 

 de droogmakerijen in D elf island ^ en v<56r dat de uitge- 

 breide waterplasfen er weder boven kwamen , hadden de 

 herfstziekten er niet buitengemeen veel plaats , en waren 

 zachtaardig ; maar toen die landen bovengekomen , dras , 

 moerasfig en los geworden waren, en de wateren in de- 

 zelve door ftilftaan bedierven, en gedurende de zomers 

 van 1779 en 1780, bij aanhoudende hitte en droogte 9 

 vele ftinkende dampen of moerasgift uitwafemden , zag 

 men er weldra de.ergfte koortfen, als eene pest regeren. 

 De ziekte was daar het kwaadaardigst , waar de landen 

 meest moerasfig en het water brak geworden was , zoo- 

 dat men foms de gezondfte menfchen , die zich des avonds 

 of 's morgens aan deze dampen blootgefteld hadden , zoo 



he- 



(*) PRINGLE, /, c. , p. 95 en 104. GRAINGER, /. c. 



O 5 



