( 231 ) 



Zeeland waren bevrijd gebleven." SEBASTIAAN (*) 

 zegt dienaangaande : te Kampen , alvvaar de foldaten he- 

 vig door tusfchenpoozende koortfen warden aangetast, 

 was ik zcer gezond en welvarend ; maar, daar ik verpligt 

 was eene reis naar Duitschland te doen 9 werd ik in 

 een' hoogen bergachtigen oord, alwaar deze koortfen 

 fchier nooit waren waargenomen, door deze ziekte over- 

 vallen." Dit zag GRAINGER in de hooge Schotfche ge- 

 bergten menigmaal gebeuren met de foldaten , die in 

 Holland van de koorts vrij gebleven waren. De koorts 

 werd aldaar zoo algemeen, dat zij zich als epidemic en 

 contagieus fcheen te verfpreiden (f). Overigens verklaart 

 dezelve het ontftaan der ziekte te 's Hertogenbosch en 

 Breda met deze woorden : Tot a ista regio natura 

 est paludosa et humilis , aerque praehumidus ? tarn a 

 plantariis , quam ab aqua undique sub superficie la- 

 tent e. Haec aeris naturalis humiditas , inundatione^ 

 nuper belli causa facta^ siccante augebatur. Sub finem 

 Jutti et per toium Sli.g. mensem tcmpestas erat prae- 

 Ur consuetudinem crassa , fervens , nullis vends rc- 

 frigerata. Duo pagi , nomine Strype et Woensal^ 

 submissa et palustria loca ^ arboribus densis et stagnis 

 pluribus fere clrcumdata , nobis forte contigerunt. 

 Air hie aqucis semper paniculis putridis scatcbat. 

 Mane et vespere coelum plerumque nubilum et faeti- 

 dum^ quod sol meridianu* senerare vix posset , dum 

 noctes et frigidae et ncbulosac erant. Aqua insalu- 

 bris y nee nisi coquendo , potui idonea reddcbatur" 



Uit 



C*) efchr. der Moerask. bl. n. (t) GRAINGER, 1. c. p. 46 

 seqq. 



P 4 



