(248 ) 



te dampkringslucht van aard veranderen^ en hierdoor zoo- 

 wel als door den onderfcheiden aard des boderns gewij- 

 zigd worden. Uit de voornoemde algemeene oorzaken 

 kon dus in 1826 zoowel op de onder water geftaan heb- 

 bende landen , als op do niet overilroomde llreken , de 

 galziekte onttlaan. Hitte en derzelver afwisfeling met 

 koele avonden , gebrek aan zuiver water en genoegzame 

 groencen, bragten overal een' algemeenen aanleg tot de- 

 ze gal- of faburrale ziekten te weeg 3 die zich zelfs op 

 enkele plaatfen fporadisch vertoonden, niettegenilaande 

 dezelve op zandgrond gelegen waren. 



Daarom zag men de ziekten in Groningen ook het 

 eerst ontftaan in het hoogere gedeelte van het Hunfingo- 

 kwartier , waar volflagen gebrek aan drinkbaar water was , 

 en men met moeite eenig put- of brakwater konde beko- 

 men; welke fchaarschheid van water hier vooral plaats 

 had nit gebrek aan fchutfluizen , om liet op den hoogen 

 kleibodem terug te houden , zoodat de flijk dezer ftreken 

 naar het lagere middeldeel tusfchen Groningen en de 

 Noordzee gelegen , afvloeit, en bij aanhoudend drooge 

 hitte fchadelijke uitwafemingen ontwikkelt, die de gal- 

 ziekte veroorzaken. Daarom vercoonde zich de ziekte 

 het hevigst op de lage kleigronden en op die hoogere 

 dorpen of buurten, in welker nabijheid laagten of poelen 

 in rotgisting waren, zoodat zich kool- en waterflof be- 

 vattende moeras- en kleilucht verfpreidde. Zoo heb ik 

 deeds in den uitgebreiden kring mijner praktijk veel min- 

 der febr. interm. waargenomen op de hoogere binnen- 

 dijks gelegene vette kleigronden , dan op de lagere bui- 

 tendijkfche , langs den IJsfel liggende , kleilanden , in wel- 

 ker nabijheid zich meer lage weidelanden en poelen be- 



vin- 



