(257) 



kenden vloed op deze landen bltjven hangen , en bij aan- 

 houdende hitte , zonder verfrisfchende regens , verrotten 

 en de lucht met een fchadelijk miasma vervullen, hetwelk 

 nog toeneemt door de verrotting van het wier, dat op Wie- 

 ringen en het oude VUe groeit , in het najaar van zijnen 

 wortel los fchiet , bij zekere winden op de oppervlakte 

 der zee drijft , daarna zinkt , en eindelijk door rotgisting 

 drijvende en met infekten opgevuld geworden, bij weste- 

 lijke winden naar de wadden overgedreven wordt. In 

 Zeeland zijn wel eenige dezer oorzaken aanwezig , maar 

 het land is hier en daar hooger, zoodat er meer bewe- 

 ging in den dampkring is, waardoor de koortfen minder 

 een' kwaden aard aannemen. Aan de noordzijcle, tus- 

 fchen Qverflacqud en Goederte is de evenredigheid ge- 

 noegzaam dezelfde als in Vriesland. In Noord-Holland 

 is de val van water gering, zoodat er weinig ophooping 

 van zeeflijk plaats hebben kan. 



Langs de kusten was daarom de koorts in 1826 daar 

 het hevigst, waar het verval van water het grootfte is, 

 zoodat er bij laag water meer flijk opgehoopt blijft , ge- 

 lijk te Delfzyl. De ftad Groningen , hoewel niet over- 

 ftroomd met zeewater, (lond echter , door opftuwing 

 van het Kietdiep , in het lage deel onder water en on- 

 dervond in 1826 de nadeelen der uitwafemingen van het 

 Boterdiep , van hare ftilftaande wateren , van haren lage- 

 ren kleibodem , alsmede van de riolen en fekreetbakken. 

 Volgens TOEL en POPKEN moest de hevigheid der ziekte 

 te Emden en Jeyer vooral mede aan de uitwafemingen 

 van (lilftaande grachten toegefchreven worden. 



De ziekte ontwikkelde zich dus oorfpronkehjk uit de 

 algemeene oorzaken , zoowel op de overftroomde als op 



R de 





