ijk 
en 
(185 
Klasse van het Koninklijk Nederl. Instituut medegedeelde 
voorval op een van Zijner Majesteits stoomschepen. 
Daar dit belangrijk verschijnsel in de geschriften over 
de steen- en bruinkolen slechts ter loops vermeld is, heeft 
de spreker het onderzoek naar de oorzaken daarvan voort- 
gezet, daar hij in bezit geraakt was van steenkool, die deze 
eigenschap vertoonde. Deze vrijwillige verbranding is on- 
afhankelijk van de ontwikkeling van het eerste koolwater- 
stofgas, dat met dampkrings-lucht vermengd, de bekende 
uitbarstingen in de steenkoolmijnen veroorzaakt. De oor- 
zaak is ook niet te zoeken in de steen- en bruinkolen zelve, 
die, door de verwijdering van een gedeelte van eenige hun- 
ner elementen gedurende hunne vorming, voor eigene ont- 
leding onvatbaarder geworden zijn. Zij worden door lucht 
en water weinig veranderd, en bezitten in zich zelve de 
oorzaak der zelfontbranding niet. 
Die oorzaak is daarentegen te zoeken in stoffen, die de 
kolen vergezellen en alzoo in de dusgenaamde toevallige 
inmengselen. Van deze vallen hier al de onontbrandbare 
rotssoorten en delfstoffen weg, ook de bitumineuse bestand- 
deelen, daar deze de hier bedoelde eigenschap missen, en het 
verschijnsel waargenomen wordt bij vaste en drooge kolen. 
Doch de steen- en bruinkolen bevatten soms ijzerkies, 
niervormig, in blaadjes, groote kristallen, ronde vormelooze 
stukken, dendritisch of als een dun beslag. Dit ijzerkies 
is niet het magneetkies, maar het dubbel zwavel-ijzer, en * 
wel het dusgenaamde waterkies, speerkies of straalkies, en 
hierin is de oorzaak van het verschijnsel te zoeken. 
De spreker heldert nu de vorming daarvan op. Het wordt 
gevormd door de werking van organische stoffen onder wa- 
ter, dat zwavelzure ijzerzouten bevat, en het ijzerkies heeft 
‘niet zelden den vorm der organische stof. . Het is onder 
anderen in de stengels van Arundo phragmites gevonden. 
Dierlijke stoffen bedekken zich onder eene ijzervitriool-op- 
