VAN DENKBEELDIGE BEGRIPPEtf. 197 



fchiedenis overgaande , onder verfchillende omftandig- 



lieden , gelijke oorzaken en gelijke uitwerking vinden. 



Zoo als wij ftraks gezien hebben , was de 



omwenteling in Engeland eigenlijk niet voortge- 



vloeid uit de onverdragelijke dwinglandij der vor- 



ften en door wreede onderdrukking der onderdanen ; 



maar de oorfpronkelijke drijfveer was de godsdien- 



ftige twist over tijdelijke belangen tusfchen twee 



liervormde kerkgenootfchappen, waarbij , door den 



aard van het gefchil, de eerfle beginfelen, waarvan 



men uitging, uit hun verband werden gerukt. 



Daardoor verbijsterde de menigte op een dwaal- 



fpoor , en holde in bedwelming voort ; ftreelde zich 



met verwachtingen ., en koesterde vooruitzigten , 



welke nimmer vervvezenlijkt konden worden , en ver- 



nielde , onder het zoeken naar derzelver vervulling , 



eene ftaatsregeling 5 welke zij zoude volmaken. Zoo 



ook moeten wij in Frankrijk , bij het onderzoeken 



van de oorzaken der omwenteling, die hetzelve in 



het laatst der voorgaande eeuw trof , uitgaan van 



dat tijdftip , waar zich . in een geheel verfchillend 



kcrkgenootfchap dezelfde verfchijnfelen voordoen. 



Na langdurige burgeroorlogen en vervolgingen had- 

 den eindelijk de overgang van HENDRIK DEN IV ae 

 tot eene andere geloofsbelijdenis , en de daarop ge- 

 volgde maatregelen van RICHELIEU en LODEWIJR 

 DEN XIV dcn , de heerfchende kerk van alle mededin- 

 ging bevrijd. Zij oefende, onafliankelijker dan ooit, 

 haar gezag over begrippen en leerftellingen toen 

 zij in zich zelven verdeeld raakte door den ingang , 

 welken de leer van JANSENIUS bij velcn, te beurc 



N 4 viel. 



