OVER DE MIDDELEEUWEN. 355 



des maatfchappelijken levens, en wel inzonderheid 

 ook die der verftandelijke en wetenfchappelijke be- 

 fchaving , een zeer ongunftig aanzien had. Maar 

 evenmin is het aan den anderen kant te ontvein- 

 zen, dat men zich in zijn oordeel daaromtrent niet 

 zelden aan overdrijving fchuldig maakt; eene over- 

 drijving , van welke het trouwens niet moeijelijk 

 valt de reden aan te wijzen. Wat verftaat men 

 door de Gefchiedenis der middeleeuwen? Ge- 

 meenlijk wordt daar aan die enge zin gehecht, vol- 

 gens welken zij de ontwikkeling van het leenftelfel 

 der volken van het westelijk Europa bevat (*). 

 Juist en naauwkeurig nu moge deze bepaling zijn , 

 wanneer men de gefchiedenis onzes werelddeels 

 gedurende dit tijdperk behandelt; zeker is zij dit 

 niet , wanneer men over den toeftand van de be- 

 fchaving des menscbdoms fpreekt. En dit behoor- 

 de toch de vraag te zijn. Het is toch eene verre- 

 gaande eenzijdigheid , altoos laakbaar, maar het 

 minst in de gefchiedenis te dulden, wanneer men 

 ddar, waar 'men zijne blikken op het geheel behoor- 

 de te vestigen 9 flechts eenige deekn in zijne be- 

 fchouwing opneemt , en de overige willekenrig 

 buitenfluit. Aan zulk eene eenzijdigheid nogtans 

 maakt men zich fchuldig, wanneer men bij de be- 

 oordeeling van de belchavirig der middeleeuwen 

 zijn oog alleen op Europa vestigt. Het gevolg 

 daarvan is dan ook , dat men de rngzijde uitkiest 



van 



(?) HEEREN , Gevolgen der Kruistogten voor Europa, 

 bladz* 42, 



