260 IETS OVER DE JODEN. 



toen , niet zoo als tegenwoordig , een middel om 

 zich het beftaan te verfchaflen; zij moesten der- 

 halven wel eenen anderen weg inflaan, om zich het 

 noodige te verfchaffen , en niets is natimrlijker , dan 

 dat zij den handel , die verwaarloosd voor hen open 

 ftond, verkozen , en zich fchielijk op denxelven 

 toelegden en daarin groote vorderingen maakten. 



Indedaad, hetzij dit moet worden toegefchreven 

 aan den krijgszuchtigen geest van dien tijd , of vvel 

 dai cle geest des leenftelfels, die de verandering van 

 woonplaatfen belette ,.. er de oorzaak van was 5 de 

 handel ftond toen in het algemeen in eenen zeer 

 flechte retik , en werd door weinigen, of men kan 

 bijkans zeggen, door niemand, gedreven. Toen ech- 

 ter de wellust en weelde begonnen aan te wakke* 

 ren , en men met de peltdrijen van het Noorden* 

 met de fpecerijen van Azil bekend raakte , vvaren en 

 grooten en minderen , wereldlijken en geestelijken er 

 op uit, van degenen , die hun zoodanig iets aan- 

 genaams, hetzij kleeding, hetzij fpijze, hetzij iets 

 anders , konden verfchafFen, gebruik te maken , en 

 de fmaakvolle waren , die dezen aanbragten , dikwyls 

 voor groute fommen af te koopen. Dit vermeer- 

 derde fchielijk de rijkdommen der Joden , die , 

 met de gefteldheid der verfchillende landen en met 

 hunne opbrengften bekend, de eenigfte waren, die 

 wisten , van waar men doze zaken kon verkrijgen. 

 Intusfchen wekten hurine rijkdommen, die daar 

 door zoo fchielijk toenamen, allengskens bij ai> 

 dere ingezetenen ook de begeerte op, den handel 

 eenigzins uit te oefenen , en zich van denzelven , tot 



hun 



