OVER DE MIDDELEEUWEN. 367 



geestelijkheid , waartoe de vroegere toeftand der 

 volken aanleiding gegeven had, te ontflaan, en eene 

 zuiverder godsdienstleer in de plaats te ftellen van 

 die , welke de meerdere zinnelijkheid en ontvatbaar- 

 heid van het ruwe en ontwikkelde voorgeflacht 

 noodzakelijk gemaakt had. De eerfte , doch mislukte 

 pogingen van ARNOUD van Brescia , een leerling 

 van ABEILLARD, werden weldra door PETRUS 

 WALDUS, met gunftiger uitflag, gevolgd. Hij, wi- 

 CLEF, JOHANNES BUSS, HIERONYMUS van Praag , 

 waren het, die achtervolgens den grondflag leiden 

 van het gebouw, dat in het begin der zestiende 

 eeuw door MAARTEN LUTHER zoo luisterrijk werd 

 opgetrokken. Eindelijk waren de verbetering 

 der bouwkunst en de vorderingen van den land- 

 bouw vruchten der drie honderd laatfte jaren der 

 middeleeuwen ; en de uitvinding van het papier , 

 van het fchilderen in olieverw , der boekdrukkunst 

 en zoo vele anderen behooren, de eene vroeger, 

 de andere later, alle tot dit tijdvak. 



Meer zou hier , ongetwijfeld , nog bij kurtnen ge- 

 voegd worden , doch het aangevoerde , welks bree- 

 dere ontwikkeling ons beftek niet gedoogt, (*) zal 

 genoeg zijn , om aan te toonen , dat Europa in de 

 drie laatfte der middeleeuwen overtuigende blijken 

 oplevert van hare fteeds toenemende vorderingen 

 in verftandelijke befchaving en zucht voor r weten- 

 fchappelijke kennis; en deze dus die minachting 



niet 



(*) Eene breedere ontwikkeling van het aangevoerde 

 vindt men bij HALLAM, t. a. p. B. II. f. 649 766. 



Aa 4 



