00 OVER DE” BETRERKING! DES” CHRISTENDOMS 
beoefenden met vrucht de wetenfchappen „ ‘welke’ uit 
het burgerlijk en gezellig leven:voortvloeijen , maar 
heë Christendom heeft der wereld een nieuw en wel= 
eer onbekend boek in handen gegeven, dat den men= 
fchelijken “geest. op geheel onbetredene paden. van 
kennis geleid ‘heeft. Gij gevoelt, dat ik den Bijbel be- 
doel, of die verzameling van gewijde fchriften , welke 
door den weldadigen invloed des Evangeliums geheel 
nieuwe voorwerpen. van onderzoek en. befpiegeling 
aan de hand ‘gegeven heeft, Hoe vele gewigtige en 
moeijelijke navorfchingen heeft het gebruik. van dat 
boek veroorzaakten eén der: uitgebreidfte vakken 
wan wetenfchap geopend, waarin de fchranderfte en 
geleerdfte°mannen hunne krachten befteden !_ Hoe is 
de Godgeleerdheid in haren wijden omvang, de oor» 
deel- en uitlegkude hierdoor ‘ontftaan; hoe is de 
zedekunde door de zuiverder beginfelen des Christen» 
doms als nieuw gefchapen, in vergelijking met die 
der Ouden; hoe heeft de kerkelijke gefchiedenis zich 
als wetenfchap gevormd, en hoe is de welfprekend- 
‘heid door de ftoffe , welke de Godsdienst van jezus 
‘ter bewerking aanbiedt, uitgebreider aan omvang ‘en 
verhevener in bedoeling geworden! Het is waar, 
de eigenlijke ‘kunst der welfprekendheid fchitterde in 
„de fchoonfte ‘dagen van Griekenland en Rome, doch 
‘dezelve bepaalde zich bij uitfluiting tot het behande- 
len van ftaatkundige en geregtelijke belangen „terwijl 
‘de zedelijke welfprekendheid, die in alle tijden „ on- 
‘der alle regeringsvormen en in alle landen thuis bê- 
hoort , eerst met het Christendom op vaarde verfche- 
rien ‘is, Eenen onverlaat aan te klagen, eenen be- 
-fchul- 
