VOLMAKING VAN HET MENSCHDOM BESLUITEN? 139 
dat’ dit. ondermaanfghee daaraan. niet voldoe ‚ niet in 
den aard der zaak zelve ?,.De,gedachte aan onfters 
felijkheid en betere toekomst fchijnt.mij ten minften 
alte gefchikt „om, dit. bedoelde. verfchijnfel op te 
losfen „-dan dat wij: daarvan. zoo gewigtig eene zaak 
zouden durven af hankelijk maken. Ondertusfchen 
is. het waar, dat.God menigmaal meer dan één doel 
tevens. weet ‚te bereiken , en dat het-meer overeens 
komftigsfchijnt met zijne „ verheerlijking „in het 
menschdom hierop; aarde , uit afwisfelende geflach- 
tensals eene.fteeds groene-en bloeijende plant; 
federt eeuwen-beftaande „ eenen- voortgang in kracht 
en rijpheid te doen opmerken, die ten laatften 
welligt de aarde aan den hemel bindt, en beide, als 
in een vereenigd rijk van cmrastus, doet te zamen 
fmelten.;De vraag is -{lechts of wij voor deze „op 
zichzelve niet onaannemelijke ftelling ; eenig duis 
delijke bewijs kunnen vinden: ” De gefchiedenis zou 
ons dat thoetem aan de ‘hand geven. En inderdaàd 
hoorden wij ten verleden jare een welfprekend bee 
toog ‚waarbij de loop eener rivier. tot het zinnes 
beeld gekozen werd, om den bedoelden voortgang 
afte fchetfen :… wel, dikwijls ftilltaande, ja fchijná 
baar achterwaarts wijkende , maar om zijnen loóp des 
tesmoediger: té hervatten, en eindelijk ten doel te 
geraken. Alleen ftaat mij voor den geest, dat in deze 
verhandeling énkel op befchaving „ volmaking van 
het menfchelijk verftand en aanleg tot allerlei bes 
kwaamheden — niet zoo zeer op zedelijkheid „ op 
het allerhoogfte in den “mensch, werd gezinfpeeld. 
Immers, dat deze twee niet onaf{cheidelijk te zamen 
K 3 gaan, 
