158 IN HOE VERRE MOGEN WIJ TOT EENE VOORTG. 
den; zijne behandeling van den eenigen SOCRATES 
doet genoegzaam zien, hoe veilig het was, dáár 
rêdelijken godsdienst te leeret. De wijsgeerte was 
het deel van weinigen en hoe ras ontaardde zij in 
fpitsvondigheid of losbandige verheffing boven alle 
godsvrucht en deugd! Kan men zulk eene leer: 
meéesteresfe der volken, zulk eene hoogefchool der 
wereld, met het Christendom en de Christelijke 
kerk vergelijken, om gezonde denkbeelden en alge= 
meene verlichting te kweeken? En hoe veel ver- 
der ftrekt bovendien de laatfte haren invloed uit? 
Twee werelddeelen huldigen haar bijna onbeperkt 5 
de leerling” van MAHOMED deelt althans eenigzins 
in ‘hare voorregten3 en waar’ doet zij zich kennen, 
zonder de meerderheid harer volgelingen, in licht 
en bekwaamheid, heerlijk te doen uitblinken? Neen, 
deze gave des hemels kon de wereld niet onveran- 
derd laten. Als het zuurdeeg doortrok zij den 
_ganfchen klomp, en werkte eenen nieuwen, gees- 
telijken mensch. 
Eindelijk. vereenigt en verbindt zich met deze 
alle de edele boekdrukkunst. Met regt heeft men 
zich verwonderd, dat déze kunst eerst zoo laat aan 
den dag kwam, een- voortbrengfel van de nieuwe 
fchemering zijnde, nadat de middagzon te vergeefs 
aan den hemel der oudheid had gefchenen. De 
reden is echter welligt niet ver te zoeken. Behoefte 
is de bron en fpoor'der meeste uitvindingen. Het 
volk las in de ‘vroegere dagen niet; de Athener 
hoorde en zag enkel5 alleen de rijken en aanzienlij- 
ken fchaften- zich; door hun vermogen of hunne 
A fla- 
