162 IN HOE VERRE KUNNEN WIJ TOT EENE VOORTG,- 
grondende „zullen hierop ligt toeftemmend antwoor= 
den. Doch die deze twee zaken als geheel afge= 
fcheiden befchouwen, en het pligtgevoel als eene 
bloote gave der natuur of infpraak van hooger magt 
aanzien , fchijnen niet anders dan de ervaring te 
kunnen raadplegen, om tot eenig befluit te komen. 
En hoe moeijelijk valt het, de hoofdfom der berigten 
op te maken, welke de gefchiedenis ons te dezen 
aanzien biedt! Wel verandert de foort, de kleur; 
ja de openbaarheid der ondeugden , naarmate woest- 
heid of weelde, voor- of tegenfpoed den volken 
eigen is. Wel zien wij zelfs voortgang of verach= 
tering op ééne plaats, bij eene geringere of grootere 
afdeeling des ganfchen geflachts; maar die als de 
eb en vloed der zee menigmaal flechts een veranderd 
evenwigt over de aarde fchijnt te brengen. Eene 
verzameling van roovers wordt door ftrenge tucht 
het eerfte volk der aarde, tot dat losbandigheid 
hetzelve met fchande van die hoogte nederftort. 
Doch op: welke van al de trappen zijns beftaans wij 
hetzelve befchouwen, immers vinden wij ftof om te 
berispen, zoowel als:te bewonderen? Ja, de ge= 
ringtte omftandigheden fchijnen fomtijds over meerder 
of minder volksdeugd geheel te beflisfen; en tot bĳ 
de minst befchaafde-natiën toe; in vreemde zeeën 
of woestijnen federt kort ontdekt, ontmoeten wij 
zachtheid, reinheid, edelmoedigheid , of integendeel 
woeste hebzucht, mêt afzigtige ontucht, onmatig= 
heid en wreedheid. > Wie zal hier den vereischten 
maatftaf vinden? Wie durft zelfs de meerdere in« 
achtneming eener uitwendige welvoegelijkheid, bij 
flren= 
