164 IN HOE VERRE MOGEN Wij TOT EENE VOORT G 
hebben, wien hij dagelijks aanfchòuwt en ten mintte 
nu en dan tot deelgenoot in dezelfde bemoeijingern 
heeft. Ziedaar de eerfte trap tot die, meer dan 
dierlijke grootheid , door welke zich de mensch als 
ùit en boven zich zelven verheft, en, door onbaat= 
zuchtig ftreven voor anderen, tot de algenoeg- 
zame liefde nadert. Zijn huisgezin, Zijn ftam, zijn 
dorp of kraal, boeien al zijne gedachten. Wat 
verder verwijderd is, treft hem niets vijandelijk en 
fchadelijk komt hem veeleer elke vreemdeling voor. 
Ja, boeit hem ock het geweld aan grooter ftaats= 
ligchaam vast, en zweept hem tot verre togten 
voor de eer eens geweldenaars, de flavernij bragt 
nimmer ‘liefde voorts de uitroeïĳing van: de eerfte 
beginfelen zelfs, om door laaghartig” eigenbelang 
vervangen te worden, is de eenige vrucht van dat 
beftaan. Loodanig mogen wij ons het merischdom 
in de vroegfte tijden gerustelijk voorftellen. Geene 
andere liefde, dan tot de zijnen, geen hoogere 
onbaatzuchtigheid , dan omtrent vrouw en kroost, 
makkers’ en magen „ geene verdere drijfveer van 
werkzaamheid , dan die uit zelfzoekende „ vaak blinde 
driften werd ontleend, De gedwongen krijgsman 
mogt zich met den tijd aan het leger hechten en met 
zekere geneigdheid op: den veldheer ftaren , eigene 
batig waren de gevoelens, eigenbatig de bedoelin- 
gen, die deze gewaande liefde ftuurden. Ook de 
dieren toonen ons eene foortgelijke zamenfpanning , 
het zij tegen nood en gevaar, Gn zij om hunné 
prooi te wisfer te bereiken. 
Maar hooger klimt dit zelfde gevoel , en neemt 
eene 
