13* AANTEEKENINGEN. 



beider beginfel vereenlgd) beftreden heeft , en de 

 vernietiging daarvan zoo heftig en met zoo veel over- 

 haasting doordrijfc, als misfchien niet altoos en overal 

 met welbegrepen belang overeenftemt. Wij juichen al. 

 coos de poging toe, en hebben dit ftraks bij onze aan- 

 teekening (#) genoeg bewezen ; maar als men over het 

 onafmeetbaar uitheemsch grondgebied van alle befchaafde 

 natien, door groote en krachtige middelen, een loffe- 

 Hjk ,doel tracht te bereiken, dan behoorde het misbruik 

 op zulk een beknopt eigen terrein, onder het oog van 

 het plaatfelijk gouvernement , onmogelijk te zijn. 



() Dat het Engelsch beftuur op eenen daartoe ver- 

 moedelijk gefchikten grond, de aankweeking van fpece- 

 rijen beproefde en aanmoedigde , was niet vreemd , 

 maar voor ons , welke in de Moluccas den voortreffelijk- 

 ften moedergrond der fpecerljen bezitten, zou dit nut- 

 teloos en misfchien zelfs niet ftaatkundig zijn. 



(1) De fchrijver geloofc toch, dat de koffijcultuur 

 aldaar wel zal flagen. Wie gevoelt het gewigt van 

 deze, reeds doorproeven bevestigde, onderftelling niet ! 

 Geeft dan eens het boompje in den eenen wat minder 

 dan in den anderen grond , dikwerf wordt dit door beter 

 qualiteit vergoed , en waar de grond (lechts dankbaar is 

 voor het gewild produkt, ontbreekt het dan ook zelden 

 aan ruimte, om in het aantal boomen het minder indi* 

 vidueel produkt weder te vinden. 



(w) VoortreiFelijker Suiker, dan op Java, in zulk 

 eene masfa , door e*e*nen planter gewonnen , levert al 

 wederom een bewijs voor de dankbare goedwilligheid 

 van den Sumatrafchen grond , en wat hier aanvoer van 

 Industrie en menfchenhanden eenmaal vermogen zal, 

 om het tot eene der rijkfte en vruchtbaarfte bezitcingen 

 ie maken. 



Al 



