DER BURGERSTATEN. 185 



welk ander licht en gedaante was het ook veelal, 

 dat de meer geoefende vreemdeling, om de eene 

 of andere reden uit zijn vaderland ontvveken , aan 

 ongetemde woestaards of verftrooide ellendelingen 

 teugel en fpoor wist te befteden. Hellas en Peru , 

 de allervroegfte en de middel-eeuwen treden van 

 zelve op, om het eene of andere deel van deze 

 waarheid te ftaven. Maar, is de rust en de be- 

 fchaafdheid eenmaal op de aarde afgedaald; hebben 

 rijkdommen en wetenfcbappen zich meer of min al- 

 gemeen verfpreid ; wedijveren gelukkige vernuften 

 van allerlei ftand en plaats met elkander, en ftre- 

 ven de priestergeheimen niet zelden verre vooruit : 

 waartoe dan nog de laatfte? Immers, niet dan ja- 

 loerschheid , dan vrees , om de oude voorregten te 

 verliezen , dan cegenwerking van het licht , dan be- 

 drog en bijgeloovige middelen zijn -voortaan van 

 zulken (land te wachten , die het min verlichte ge- 

 deelte des volks tegen het meer verlichte opzet of 

 zich aan de geweldenarij der grooten huvvt 9 om 

 gemeen en middelftand te onderdrukken? Zoo 

 fchroomde DEMOSTENES niet den Delphifchen APOLLO 

 als den woordvoerder van PHILIPPUS , als den mede- 

 pligtigen van dien listigen vijand te doen voorkomen. 

 Zoo ftonden priesters en wijsgeeren , die eertyds 

 e'e'n mogten heeten , op vele plaatfen en tijden , tegen 

 clkander over; en het fcheen vaalv dat er geene 

 kunst mogt beftaan , dan om het heiligdom te ver- 



\ 



fieren en te verhefFen. 



Eindelijk , de godsdienst was de moeder der ftaat- 



kunde , voor welke zij eerst geheel in de plaats 



N 3 trad , 



