l8o DE GODSDIENST DE EERSTE GRONDSLAO 



barbaarschheid terug geftooten vvanneer wij de lang* 

 zame herftelling van orde en ontluiking van gezel- 

 lige deugden , ook daar gadeflaan wat vertoont 

 zich aan ons oog? Een Christelijk opperpriester f 

 al meer en meer met ftatie en feestelijke pracht om- 

 ringd , als het middelpunt der verfcheurde deelen 

 van den gevallen ftaat en menigte natien , die dan 

 eens den toom aan woestelingen in den mond wringt , 

 dan weer het verdeelde ligchaam in e'e'n gareel fpant 

 en de logge traagheid fpoort , om zich op den vijand 

 des geloofs , den beftoker van Europa , den ver- 

 woester van alle befchaafdheid te werpen. Ja, vvat 

 Rome, voor het algcmeen was, dat werd menige 

 bisfchopsftad , menige rijke abtdij voor de bijzondere 

 deeien. Mis of ker~? vvaarfchijnlijk kerkmis , is nog 

 de naam , dien onze vroiijke jaarmarkten dragen ; om- 

 dat men bij die godsdienftige feesten van overal te 

 zatnen kwam , en even als de oude Grieken , aan 

 vreugde , aan de vertooning van pracht , aan den be- 

 geerigen aankoop van allerlei nieuws en vreemds 

 gereedelijk toegaf , en ook de winzucht niet verzuim- 

 de zich zulk eene gelegenheid te nutte te maken. 

 Hoe vele dorpen en fteden worden ook nog naar 

 zulke abtdijen en kloosters genoemd , wier oudfte 

 bewoners daar rondom gefchaard, aan de Griekfchi 

 Amphiktiers , aan Athene , Sparta en Corinthe doen 

 denken , in haren oorfprong niet anders dan een kas- 

 teel en heiligdom! 



Doch, ik meen genoeg gezegd te hebben, om 

 het boven opgegevene te betoogen. VAN HEUSDE 

 he eft gelijk; de godsdienst is misfchien de alge- 



meen- 



