174 DE GODSDIENST DE EERSTE GRONDSLAG 



tot de ftelling , dat de aloude burgerftaten bijna niet 

 anders war en dan zulke vcreenigingen van rondom 

 wonenden. 



Elk oude ftad en ftaat, zegt hij, maakte zulk 

 een middelpunt uit. In alien vinden wijtempels, 

 kenneUjk door de verhevenheid hunner plaatfing, de 

 hoogheid der gebouwen of derzelver grootfchen 

 Itiister. Overal fchijnen de burgers als in den om- 

 trek des tempels te wonen, om op bepaalde tijden, 

 even als de Amphiktiers , zamen te komen en ge- 

 meenfchappelijke feesten te vieren. Zoo was het 

 met Thebe, met Sparta, met Corinthe , met Athene 

 gelegen. Zelfs Rome begon met eene wijkplaats te 

 zijn, een heiligdom, in welks omtrek de toege- 

 vloeiden woonden. Hare oudfte gefchiedenis maakt 

 daarenboven van een feest ter eere der goden ge- 

 wag; in later tijd ftrekten de Latijnfche vierdagen 

 om de volken van Italic te vereenigen, en het ka- 

 pitool was de tempel , om welken zich de gebeele 

 wereld als om haar vereenigd altaar zou fcharen." 



Deze, meent de geleerde man, was de oorfprong 

 der burgerftaten , die naderhand , van tljd tot tijd , 

 tot naauwere vereeniging en wettelijke maatfchappijen 

 overgingen. De mensch fchikt zich niet terftond 

 tot zulk eenen ftaat. Dit Urijdt met zijne natuur, 

 die flechts langzamerhand tot redelijke befefFens 

 komt. Ja, deeds, zegt hij , bleven Rome en 

 vooral Athene van dezen oorfprong getuigen , door 

 de aanhoudende feesten aldaar gevierd , en van on- 

 berekenbare kracht om de eensgezindheid en de va- 

 derlandsliefde te onderhouden j ook kan men hier ? 



als 



