DE GODSDIRNST DE EERSTE GRONDSLAG 



De toeftand der min befchaafde menfchen was oud- 

 tijds zoo , dat zij afgezonderd , in ftammen en ge- 

 flachten verdeeld, leefden. Er beftonden overal 

 buurten : er beftonden zelfs fteden , althans vestin- 

 gen , wervvaards zij veiligheidshalve zich begaven. 

 Zij hadden hunne hoofden , die zij als veldheeren 

 in den oorlog volgden en als overheden in den vrede 

 raadpleegden. Doch , fchoon er aldus beginfelen van 

 welgeregelde ftaten en raden beftonden, het ontbrak 

 echter aan eene maatfchappij , die burgerttjk of 

 flaatkundig zou kunnen genoemd worden, het ont- 

 brak aan eigenlijke ftaten en gemeenebesten. 



Om zoo wel den oorfprong als den aard dezer 

 burgerftaten wel te leeren kennen , dient men na te 

 gaan, hoe de ftammen en geflachten, zoo als gezegd 

 is , onderling afgefcheiden , hebben kunnen te za- 

 menvloeijen of althans vereenigd worden. Nu dan : 

 zij zijn begonnen vereenigd te warden door gemeen- 

 fchappdyke heiligdommen. Waar tempels befton- 

 den, beftonden ook feesten; en wij weten hoe de 

 menfchelijke natuur naar feesten haakt. De volken 

 (Iroomden van zelve te zamen , om met elkander te 

 offeren, met elkander gastmalen tehouden, te dan- 

 fen , te fpelen , in e'e'n woord , de hoogfte levensge- 

 nengten met elkander te fmaken. Alzoo werden de 

 harten voor blijdfchap, voor eendragt en onderlinge 

 vriendfchap geopend. Wrok , verongelijking , vijand- 

 fchap, welke tusfchen ftammen en geflachten be- 

 ftonden, werden daar vergeten. Ballingen plagten 

 dan wel terug geroepen , boosdoeners zelfs uit de 

 gevangenis ontflagen te worden. Welwillendheid , 



me- 



