l68 DE GODSDIENST DE EERSTE GRONDSLAO 



deren aard ; en ik moet bekennen dat geen eigett 

 nadenken , maar de aanwijzing van een ander , van 

 een onzer keurigfte geleerden en wijsgeerigfte ge- 

 fchiedkenners , de hoogleeraar VAN HEUSDE, mij op 

 dit verzuim heeft oplettend gemaakt. Het is blijk- 

 baar, T.T! dat er een zekere Hoot noodig was, 

 om maatfchappijen van eenige uitgebreidheid daar te 

 ftellen. Het huisgezin moge den kiem daartoe be- 

 vatten; flammen onder hunne hoofden mogen ons 

 in oude en halfbefchaafde tijden of landftreken veel- 

 vuldig voorkomen ; natien mogen daaruit fomtijds 

 zijn ontftaan; de omftandigbeden maken het onmo- 

 gelijk , dat deze natuurlijke uitbreiding overal en al- 

 tijd tot de volheid toe zou plaats hebben. Broe- 

 ders fcheiden van elkander ; of verfcheidene kleine 

 geflachten bevinden zich op ddnen grond; twist of 

 gebrek hebben het eerfte ten gevolge, overvloed en 

 veiligheid geven aanleiding tot het ander. - Hoe 

 komt het derhalve , dat er al fpoedig talrijke volken 

 en magtige ftaten geboren werden? Hoe werd de 

 grondflag tot die hoofddeden in het bijzonder ge- 

 leid , waar de weelde de nljverheid koesterde, de 

 rljkdom alle talenten dienstbaar maakte , de weten^ 

 fchap en fmaak , de kunst en befchaving als in een 

 eigen ftookhuis, tot fpoedige rijpheid kwamen ? Ons 

 antwoord op deze vraag was: de krijg, de ver- 

 flinding veler ftainmen door eenen enkelen, de ver- 

 flaving veler duizenden aan een klein getal , de op- 

 gehoopte buit en mage en trotschheid van eenen 

 veroveraar, die, niet min dan donder en orkaan, in 

 de hand van God verftrekt , om uit de verwoesting 



vrucht- 



