324 DE BESPIEGEL. WIJSBEGEERTE BESCHOUWD > 



doolhof, waar eene bloot gefchiedknndige kennis 

 redding noch uitkomst kan vinden. Van dien aard 

 is bij voorb. het onderzoek aangaande den ver- 

 beterden of verergerden toeftand der wereld ; de 

 vraag : Is het menschdom voorvvaarts of achteruit 

 gegaan in kennis, befchaving en zedelijkheid? of 

 blijft het, tot een zekeren trap van befchaving ge- 

 komen, op eene gelijke letrekkelyke hoogte ftil- 

 flaan ; zoodat het , nu en dan , wel eenige vorde- 

 ringen maakt, maar vervolgens weder terug gaat, 

 en men dus met TACITUS zoude moeten zeggen, 

 dat alle menfchelijke zaken , als in een' kring , be- 

 flendig rondloopen , en de'zeden zich, gelijk de fai- 

 zoenen, beurtelings afwisfelen? Meer toch dan deze 

 drie begrippen van teruggang, betrekkelijken ftilftand 

 of voortgang zljn hier niet mogelijk. Maar wie weet 

 ook niet, dat voor ieder van dezelve verdedigers zijn 

 opgetreden ? dat iedere partij, ter bevestiging van 

 haar gevoelen, zich op de gefchiedenis beroept? 

 En echter is deze, ook hier, de getuige der eeuwen, 

 het licht der waarheid, mits men wijsgeerig vooraf 

 onderzoeke , hoe men haar moet raadplegen ; de 

 kunst verfla ? om der gefchiedenis de belijdenis der 

 waarheid te doen afleggen ; de kunst van wel toe 

 te zien bij het licht, door haren fakkel onftoken. 

 Moge het mij gelukken, M. H. , ulieden van de 

 gegrondheid dezer aanmerkingen te overtuigen , door 

 eene befchouwing van dat gedeelte der vraag , 

 aangaande den voort- of teruggang van het mensch- 

 dom in verftandelijke en zedelijke befchaving, het- 

 welk betrekking heeft tot het hoofdvak mijner let- 

 ter- 



