OVER HEX RIJK BORNEO. 



de kunst om ijzer te gieten, en het tot allerlei 

 gereedfchappen te bewerken. 



Deze wilden zijn zonder geregelde denkbeelden 

 van godsdienst ; zij hebben noch afgoden , noch 

 priesters, noch tempel, noch andere plaats ter aan^ 

 bidding. Nogtans zijn zij in de hoogfte. mate bij- 

 geloovig, en letten op goede en kwade voorteeke-^ 

 nen , de vogelvlugt en het vogelgefchrei , eene wijze 

 van de toekomst te raadplegen, die men ook bij 

 andere ruwe volke.n in de kindsheid der zamen- 

 leving aantreft. 



Geen der inlandfche ftammen van Borneo heeft 

 eenige de minfte kennis van het alphabet, noch 

 van eenig zigtbaar teeken om hunne denkbeelden 

 duurzaam voort te planten. Dit is zekerlijk aller- 

 merkwaardigst , daar op elk der andere groote ei- 

 landen een of zelfs meer alphabetten gevonden 

 worden. Deze minderheid van Borneo beneden 

 deszelfs naburen, die zeer nadeelig op de befcha- 

 ving werkt, ontftaat misfchien voornamelijk eens- 

 deels door den in vergelijking met de andere ei- 

 ]anden rotfigen en dus onvruchtbaren grond, die 

 daaarentegen rijk is aan delfftoffen : ten anderen, 

 door de natuurlijke gedaante des eilands , minder 

 dan Java en Sumatra door de zee befpoeld, en 

 dus op verre na zoo toegankelijk niet voor eene 

 van buiten inkomende befchaving. Borneo maakt 

 namelijk , gelijk de insgelijks barbaarfche binnenlan- 

 den van Afrika , eene groote aaneengefchakelde 

 masfa land uit , waarvan de omtrek zeer wei- 

 nig diep inloopende golveiij baaijen of zeearmen 



heeft , 



