( 8 ) 



digheid bij de beraadslagingen daarover, bij welke noch twijfel, 

 noch tegenspraak werd uitgesloten, hebben ons vcrsterkt in de 

 eenige ware opvatting van de eischen der wetenschap, zooals 

 die hier in het bijzonder gelden. leder van ons heeft zijn ge- 

 kozen vak van studie, dat hij met liefde en met al de inspan- 

 ning van zijn geest bebouwt en behartigt; maar wel verre dat 

 dit ons van elkander isoleert, begreep een ieder, hoe verder hij 

 op het veld zijner keuze voortwandelde en hoe naauwkeuriger 

 zijne nasporingen werden, dat hij behoefte had om ook op het 

 daarnevens liggende en zelfs op het verder afgelegene zijne blik- 

 ken te slaan. Z66, M. H. , groeit en ontwikkelt zich allengs die 

 noodige encyclopedischen zin, zonder welken geene vergadering 

 van beoefenaars van wetenschap waarlijk leven kan, waarvan het 

 gemis haar tot eene ijdele en doode vertooning maakt. Wat ik 

 onder dien naam van encyclopedischen zin versta, behoeft noch 

 uit zeer bekende wijsgeerige beginselen verklaard, noch aangeno- 

 men te worden op het gezag van een beroemd, maar afgesleten 

 gezegde in eene redevoering, die men tot nog toe op den naam 

 van CICERO laat doorgaan, en waar het al een zeer dwaas figuur 

 maakt. Neen, zonder gezag en zonder eenige demonstratie a priori 

 gevoelt ieder trvver, dat, hoe zorgvuldiger men het gekozen, 

 schijnbaar klein gedeelte der wetenschap onderzoekt, hoe scherper 

 het oordeel gewet wordt om daarin schijn van waarheid te on- 

 derscheiden, hoe dieper men tot den bodem tracht door te drin- 

 gen, zooveel sterker de overtuiging zich van ons meester maakt, 

 dat de waarde en het licht en de vmchtbaarheid van het door 

 ons behartigde eerst dan blijken, wanneer wij er de natuurlijke 

 verwantschap met alle andere onderwerpen van wetenschappelijk 

 onderzoek van erkennen, wanneer wij het als een schakel van 

 die onmetelijke keten weten te plaatsen. Meer is aan het men- 

 schelijk verstand niet toegestaan : wie onzer vermag alle weten- 

 schap te omvatten? Maar die erkenning, waarvan ik sprak, 

 opent ons oor en hart voor hetgeen buiten onze onmiddellijko 

 bemoeijing ligt: het onderwerp moge ons vreemd en ongekend 

 zijn, maar wij bemerken aanstoncls den natuurlijken en onver- 

 breekbaren band die alles omsluit, en wij gevoelen ons, om het 

 zoo uit te drukken, te huis, zootlra wij in de redenering, in dc 



