jfi , H E.N Rryf >C. I COCK 



tsm consistir, at parum novit, qui, aut quare eo pervenerit, Artificialis vero cognU 

 tio a gentralibus prodit accurate perceptis , inde ad particutaria procedit , singulos 

 quosvis totius catenae annulos, singulos quosvis , cognita inter et incognita, articu< 

 Ids perspicit, atque ita rei veritatem non solum sentit, sed cognoscit. Ilia, propter 

 periculi ignorantiam, audacior est et confidentior, haec vero novit pericula ac pru-. 

 dcnter cauteque procedit. Ilia, ubi semel a recto tramite recessit, quo longius pro«t 

 cedit, eo longius aberrat; haec notionum principiorumque velut sidus habet, quo cur.« 

 sum regat, ac , si quando aberraverit, in viam reducatur. Brevi, quaecumque usus et 

 experientiae subsidia habet inexculta cognitio, eadem quoque docta habet et subacta: 

 at inter utramque hoc interest, quod hujus adjumenta ex multo ampliori loco conges- 

 ta, et a pratjudicatis opinioiiibus arctioribusque et contractis vulgi notionibus sint ex- 

 purgata Ci )■ 



Maxima igitur ilia naturalis cognitionis pericula sentientes , prudentes legum conditores, 

 (am a judiciis quidem crrminalibus, quippe quorum nimium est momentum, quam ut in 

 iis ulla ferri possit temeritas, penitus arcendam esse censuerunt, solique artificial! lo" 

 cum esse tiibuendum, eamque insuper, ut, quantum humana ulla fieri possit pruden- 

 tia, penitus arceretur temcritatis periculum, regulis quibusdam adstringendam esse ju^ 

 4icarunt. 



Neque tamen ita omnem plane veritatem certis legibus comprehendere , iisque omnem 

 cognitionem alligare vohieruni, sed primum quidem ea cognitionis momenta judici in- 

 ^icare studuerunt, quibus, ubi de aestimatione, libertate, capite civis quaeritur, uti 

 judex non debeat, lubricis quippe et in errorem saepe ducentibusj deinde vero judici 

 regulas proposucrunt, quae, vel in utendis genuinis fontibus, judicem ducant, vera a 

 falsis dignoscere doceant^ omnemque falsae persuasionis metum avertant. 



Ab hisce principiis profecta probationum theoria primum quidem magis, ut ita di« 

 4:ani, tiegativa est, quam positiva , nee adeo judici praescribit, unde sit hauriendft 

 cognitio, quam potius, unde non sit haurienda. 



,, ,-|Itaque-, Ubi de testimoniis quaeritur, non adeo judici dicet: quidquid duo testes pro- 

 batae fidei declaraverunt, verum erii habendum; sed contra: quod non a duobus pro* 

 batae fidei testibus erit asseveratum, plenam probationis vim non inveniet; non quasi 

 4d vrum esse nequeat, sed quia gravior res est, quam ut levibus probationum mo- 



inentis fides haberi debeat. 



Cum 



(i') Praejudlcattrom opiiilnniim Tim ostendit excmplum sententiae, « FeutrtmehU, op. c. p. 151. allegatae, 

 qua juriii in Francia m il.crem de furto confessam absolvsrunt , quod maritl jussu fuiatam se dicerct, uxor' 

 sutem, quod Cojice Ci?ili Francico esset cautum, marito obtemperare deberet. 



