RESPONSIO AD QUAESTIONEM JURIDICAM. 51 



rica veritate constet; alterl vero, nutn factum illud historice verutn poena sit prose- 

 quendum, nura eas habeat proprletates, eas notas, ea criteria, quae accusator ei tri- 

 buit, quoriimque vi ad legem poenalem est referendum. Prioris partis responsum ex 

 ipsa fliiit in se spectata facti conditione, et ex historicis hauritur persuadendi momen* 

 tis. Ad posteriorem vero responderi nequit, nisi ex compaTatione inter facti notas et 

 proprietates lege dcfinitas, quibus ad makficia refertur, et facti in controversia ver- 

 sati signa et criteria rite probata. Utraque autem ilia majoris facti quaestionis pars, 

 historica nimirum et juridicialis, arciissimis adeo vinculis est connexa, ut altera ab al* 

 tera divelli nequeat, nisi in vanum quoddam ludibrium convertere velimus totum jura* 

 torum institutum. 



Nam si prioris tantum partis examen juratis deferas, nee nisi de historica hujus il" 

 liusve facti veritate eos interroges, solos magistratus, ab imperante creatos, noxae aut 

 innocentiae arbitros efficis, quippe a quibus pendeat, ad quamnam legem factum, a 

 juratis asseveratum, revocare velint. Sit v. c. de scriptore controversia, qui veritates 

 principi parum acceptas memoriae prodidit; sit quaestio ex. gr. de Cremutio illo Cor- 

 •do, qui, in Annalibus suis, M. Brutum laudaverat, qui C Cassium Romanorura ul- 

 timum vocaverat (^ i ). Si jam pedaneos nihil aliud roges , nisi utrum Annalium illo- 

 rum revera auctor sit, in solo magistratus erit arbitrio, utrum absolvere, an vero fa« 

 mosi libelli, aut majestatis eum condemnare velit. 



Itaque nihil aliud superest, nisi ut juratis totam facti quaestionem proponas, cum 

 ■quatenus historicam respicit facti veritatem, tum quod juridicialem ejus attinet chara- 

 cterem, seu factum inter et legem relationem. Idque cum veteres facere solebani Ro« 

 mani, tum et hodieque Anglis est usitatum. 



Sed «x eadem ilia conjunctione seqiiitur, juratos, ex diversis civium ordinibus le- 

 Ctos, et a quotidianae vitae negotiis in judicium vocatos, ne centesiraa quidem parte 

 illius scientiae esse instructos, quam vel simplicissiraa quaeque caussa postulat. 



Primum quidem, ad quod jurati attendere debent, est externa seu mere objectiva, 

 quae dicitur, facti conditio. Reus v. c. clam in domum irrepsit, in cubiculo quodam 

 rem mobilem apprehendit, sed priusquam cubiculum relinqueret, deprehenditur , in 

 ejus crumena scalpellum v. c. calamarium reperitur, quod casu forte secum habuisse, 

 non quo ad furtum perficiendum uteretur, contendit. Nihilominus furti armati et 

 consummati arguitur. Jam vero qua tandem ratione ex intima animi conscientia diju- 

 dicare possunt jurati, num furtum armatum sit et consummatum, nisi prius noverint, 



qua* 



{!) Tacit. Ann»I. IV. »«. 



C9 



