RESPONSIO AD QUAESTIONEM LITERARIAM, 45, 



Ii«nienter teprehendcre et existimare , si Hannibal consilium illud secutus es5et , toti 

 bello -finem mox iroponi potuisse. Et sane si fortissimi CarthagiMieusium equites an- 

 te cladis nuncium Romam pervenissent , quis tam inopinati adventus sequelas definiet ? 

 Non igttur nego consilium illud fuisse ejusmodi ut ex eo magni fructus percipi 

 potuissent ; sed contendo temerariura fuisse ideoque a bono Imperatore repudian* 

 dum. Roma enim non erat vacua urbs et aperta; sed et bene munita et satis valid© 

 praesidio defensa ; siquidem ad unum omnes qui in ea remanserant , earn defensuri 

 fuissent; cum patriae amore liberi , turn spe libertatis adipiscendae servi, quorutn 

 msgnus ibi numerus erat. Nee sane ad desperationem adducti erant ii , qui in Ita- 

 lia , Hispania , Sardinia bellum tene gerere potuerunt; captivos redimere , pacem 

 non diirissimis oblatam conditionibus accipere recus^runt et brevi post gravissi- 

 Jliani cum Philippe Macedoniae regc contentionera susceperant. Sed iioc in primis te- 

 nendum est; Hannibali , si rem male gessisset, multo plus damui oriturum fuisse, 

 quam si bene, commodi: ut enim Romam primo impetu occupatam fuisse ponam, 

 non tamen continuo sequitur tunc de Romanis Romanoruraque imperio actum fuisse; 

 potuissent enim iterum in Capitolii arcem conFtigere seque ibi tutari, donee copiae, 

 quas in Italia, adljuc mininje contemnendas habebant, advenissent (59). Neque obli'» 

 yiscamur Hannibalem et magnam exercitus partem itinere proeliisque amisisse, et non fi- 

 cile Carrhagine auxilia accepisse. Contra Numidis amissis Hannibal procul dubio Ro« 

 Bianis multo inferior fuisset ; et videbat praeterea vir sagacissimus , qaam levibus mo* 

 bilibusque praeesset hominibus; quorum partim praedae cupiditate , utGalli, eum seque- 

 ;bantur.; partim vi coacti, ut Hispani (60 ; caeteri mercede conducti, quam si aut nultam 

 aui unnitnatn sibi dari vidissent, ampliora poUicentium partes facile amplexi fuissent. — • 

 Quibus rationibus fretus non puto Hannibalem unquam tam imprudens consilium pro- 

 bavisse; quod tamen Cato narrat apud Gell. N. Att. 1. 2. c. 19. et poenituisse eum, 

 quod tam egregia Romae capiundae occasione non esset usuc, ita ut In se et suum ip. 

 sius caput exsecraretur , quod non cruentum a Cannensi victoria militem Romam du- 

 jisset (61) et saepius exclamaret , O, Cannae, Cannae (68)! Omuino cavendum est 



■-■■■■ ,, * 



-'tS?) Cf' omnino Montesquieu Grandeur it Die. des Romatns. chap. 4. 



(60) Hi jam ante pugnam Caiinensem inopia presii defectionera meditaci fuerant. vid. Liv. 1. fl2. c 40. 



C 61 ) Liv. 1. JO. cap. ao. 



(62) Zonaras Ann. 1, 9. cap. 2. Conf, omnino Montesquieu in op. modo cit. cap. 5. ^ Ja 

 ^ m' imagine qu'jlnnibal disoit tris peu de bom mots. — Tai du regret de voir Tite-Live jetter 

 ^ ses fleurs sur ces inormes ctlosses de f antiquity. — Encore faudroit il que Its discturs qu^on fait 

 „ tenir a Annibal fussent semis." 



F a 



