« JANItakdbrHOEVEN 



gaudio; conturbatum hujus loci ampUtudine, horum clarissimorum et doctis- 

 simorum hominum dignitate , benigne et atteate A. A , uti institulstis , aun 

 diatis. 



Duplicem esse evidcntiam aliam malheraalicam , moralcm aliam docent dia- 

 lectici; hujus vcro generis est ilia ad quam in rcrum naturalium interpretatio- 

 ne pervenire possum us. Cujus trcs veluti fontes sunt, sensus corporis, fides ^ 

 conjectura. Atque sensibus quidcm, ut de his primo loco dicamus, interna 

 animi persuasione earn auctoritatem adscj:"ibimus , ut notiones, quas eorum ope 

 de rebus extra nos positis accepimus , veras habeamus , id est cum rebus ipsis 

 consentientes. De hac sensuum veritate diu multumque disputatum est, qua- 

 lesque res ipsae sint, quarum nos sensuum ope non nisi imagines quasdam 

 accipimus , quaesitum , ita ut nuilti sintnc omnino res externae dubitaverint. 

 Hanc vero dubitandi artem et disputandi subtilitatem otiosorum quidem hominum 

 esse putaverim, sed ab historiae naturalis cultore remotissimam. Hie enim 

 Tibi ejusmodi notiones nactus est, quas probet reliquorum hominum sensibus 

 et sanis et diligenter utentium consensus nihil ultra requirit. Tanta cum sit 

 notionum, quas hac ratione comparare possit copia, ubertas, varietas, nolite 

 putare A. A. ei in summa hac vilae brevitate satis ad istas disputaliones otii 

 superesse! lis vero ipsis, qui vel maxime in disserendo et dubitando de sen- 

 suum fide occupati fucrint , fatendum tamen est sese ad veritatem non trans- 

 vcrsum , ut ajunt , digitum acccssisse. Hos igitur scepticos ut desperatos quos- 

 dam relinquamus. Nam neque veritatem quaesituros, nisi quibus persuasum 

 sit quod ea reperiri queat uUos putaverim, neque posse, sensuum testimonio 

 sublato , naturae vel cogitari interpretem. 



Cum observationes turn experimenta hoc de quo diximus sensuum testimo- 

 nio nituntur. Et quamqnam in aliis physicis disciplinis major sit quam in 

 historia naturali experimentorum et crebrior usus, errant tamen qui solis obser- 

 vationibus contineri hanc scientiam arbitrantur. Cum enim non descriptio tan- 

 tum verum etiam cognitio rerum naturalium ad perfectarn earum historiam re- 

 quiratur, quis est quin videat neque chemia carere mineralium perscrutato- 

 -'3 rem. 



